🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:25:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शिक्षते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शिक्षते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शिक्षते

अर्थ: विद्या प्राप्त करना, अभ्यास करना, अध्ययन करना, सीखना

संस्कृत: विद्योपादाने

अंग्रेज़ी: to learn,to practise, to study, to gain knowledge

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शिक्ष् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. शिक्षता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)
  3. शिक्षता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)
  4. शिक्षता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)
  5. शिक्षता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)
  6. शिक्षता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — शिक्ष् (भ्वादिगण) · अर्थ: विद्या प्राप्त करना, अभ्यास करना, अध्ययन करना, सीखना (विद्योपादाने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमशिक्षतेशिक्षेतेशिक्षन्ते
मध्यमशिक्षसेशिक्षेथेशिक्षध्वे
उत्तमशिक्षेशिक्षावहेशिक्षामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): शिक्षते · लिट् (आत्मने.): शिशिक्षे · लुट् (आत्मने.): शिक्षिता · लृट् (आत्मने.): शिक्षिष्यते · लोट् (आत्मने.): शिक्षताम् · लङ् (आत्मने.): अशिक्षत · विधिलिङ् (आत्मने.): शिक्षेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शिक्षिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अशिक्षिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अशिक्षिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शिक्षण · ण्वुल्: शिक्षकः · तृच्: शिक्षिता · ण्यत्: शिक्ष्यः · तव्य: शिक्षितव्यः · अनीयर्: शिक्षणीयः · क्त: शिक्षितः · क्तवतु: शिक्षितवान् · शानच्: शिक्षमाणः · क्त्वा: शिक्षित्वा · ल्यप्: प्रशिक्ष्य · तुमुन्: शिक्षितुम् · णमुल्: शिक्षम् · घञ्: शिक्षः · क्तिन्: शिष्टि · क्वसु: शिशिक्ष्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शिक्षतेशिक्ष् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: शिक्षता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक) | शिक्षता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: शिक्ष + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शिक्षते ➤ विद्या प्राप्त करना, अभ्यास करना, अध्ययन करना, सीखना
संस्कृत: विद्योपादाने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें