🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:11:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शीर्णि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शीर्णि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शीर्णि

अर्थ: हिंसा करना, मार डालना

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शॄ धातु (क्र्यादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — शॄ (क्र्यादिगण) · अर्थ: हिंसा करना, मार डालना (हिंसायाम्)

लङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअशीर्णीतअशीर्णाताम्अशीर्णत
मध्यमअशीर्णीथाःअशीर्णाथाम्अशीर्णीध्वम्
उत्तमअशीर्णिअशीर्णीवहिअशीर्णीमहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शीर्णाति · लट् (आत्मने.): शीर्णीते · लिट्: शशार · लिट् (आत्मने.): शशरे · लुट्: शरिता · लुट् (आत्मने.): शरिता · लृट्: शरिष्यति · लृट् (आत्मने.): शरिष्यते · लोट्: शीर्णातु · लोट् (आत्मने.): शीर्णीताम् · लङ्: अशीर्णात् · लङ् (आत्मने.): अशीर्णीत · विधिलिङ्: शीर्णीयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): शीर्णीत · आशीर्लिङ्: शीर्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शरिषीष्ट · लुङ्: अशारीत् · लुङ् (आत्मने.): अशरिष्ट · लृङ्: अशरिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अशरिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शरण · ण्वुल्: शारकः · तृच्: शरीता · ण्यत्: शार्यः · तव्य: शरीतव्यः · अनीयर्: शरणीयः · क्त: शीर्णः · क्तवतु: शीर्णवान् · शतृ: शीर्णन् · स्य-शतृ: शरीष्यन् · शानच्: शीर्णानः · क्त्वा: शीर्त्वा · ल्यप्: प्रशीर्य · तुमुन्: शरीतुम् · णमुल्: शारम् · क्तिन्: शीर्णि · क्वसु: शिशीर्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शॄ
शॄ
śṝ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शॄ cl. 9. P. (Dhātup. xxxi, 18) शृणाति (pr. p. Ā. शृणान, RV.; Impv. शृण, AV.; pf. शशार, 2. sg. शशरिथ, 3. pl. शशरुः, or शश्रुः Gr.; शश्रे, AV.; aor., अशरीत्, अशरैत्, AV.; अशारीत् Gr.; Prec. शीर्यात्, ib.; fut. शरीता or शरिता, शरीष्यति or शरिष्यति, ib.; शरिष्यते, Br.; inf. शरीतुम् or शरितुम् Gr.; शरीतोस्, RV.; शरितोस्, AitĀr.; ind.p. -शीर्य, Br.), to crush, rend, break (Ā. with reference to self, as ‘to break one's own arm’), RV.; AV.; Br.; to kill (game), Kir. xiv, 13 : Pass. शीर्यते (mc. also ˚ति; aor. अशारि, शारि), to be crushed or broken or rent or shattered, RV. &c. &c.; to fall out or off, MBh.; Kāv. &c.; to be worn out, decay, wither, fade, ŚBr.; Hariv. &c.: Caus. शारयति (aor. अशीशरत्) Gr.: Desid. शिशरीषति or शिशरिषति, शिशीर्षति, ib. : Intens. शेशीर्यते, शाशर्ति, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1088,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शॄ {c9c} P. (शृणाति, शीर्ण) 1 To tear asunder, tear to pieces. --2 To hurt, injure. --3 To kill, destroy; वनाश्रयाः कस्य मृगाः परिग्रहाः शृणाति यस्तान् प्रसभेन तस्य ते Ki. 14. 13. --Pass. ( [] शीर्यते) 1 To be shattered. --2 To wither, decay, waste away. --WITH अव or वि to seize away. (--Pass.) to fade or wither; मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य विशीर्येत वनेऽथवा Bh. 2. 104.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1054-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शॄ हिंसने क्र्या० प्वा० पर० सेट् । शृणाति अशारीत् । शीर्णः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5139,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शॄ, गि हिंसने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ क्र्या०- पर०-सक०-सेट् ।) गि, शृणाति । शीर्णः शीर्णिः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-135-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शीर्णिशॄ धातु (क्र्यादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शीर्णि 📚 ➤ हिंसा करना, मार डालना
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शॄ 📚cl. 9. P. (Dhātup. xxxi, 18) शृणाति (pr. p. Ā. शृणान, RV.; Impv. शृण…🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬