🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:20:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शोणम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शोणम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शोणम्

अर्थ: लाल, गहरा लाल रंग, हल लालका रंग

संस्कृत: अधिकरक्तवर्णः, नदविशेषः · पर्याय: कोकनदच्छवि

व्युत्पत्ति: शोण् + अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शोण (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. अव्यय — शोण् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  3. शोण (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. शोण (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. शोण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शोण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशोणःशोणौशोणाः
द्वितीयाशोणम्शोणौशोणान्
तृतीयाशोणेनशोणाभ्याम्शोणैः
चतुर्थीशोणायशोणाभ्याम्शोणेभ्यः
पञ्चमीशोणात् / शोणाद्शोणाभ्याम्शोणेभ्यः
षष्ठीशोणस्यशोणयोःशोणानाम्
सप्तमीशोणेशोणयोःशोणेषु
सम्बोधनहे शोणहे शोणौहे शोणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शोण
शोण
śoṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सोन नद के (1.10.34) हिरण्यवाह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शोण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. लाल रंग ।
२. लाली । अरुणता ।
३. अग्नि । आग ।
४. सिंदूर । सेंदुर ।
५. रक्त । रुधिर । खून ।
६. पद्मराग मणि । मानिक ।
७. रक्त पुनर्नवा । लाल गदह- पूरना ।
८. सोना पाठा ।
९. लाल गन्ना ।
१०. एक नद का नाम । विशेष दे॰ सोन ।
११. ललाई लिए भूरे रंग का, पिंग वर्ण का घोड़ा (को॰) ।
१२. मंगल ग्रह (को॰) ।
शोण २ वि॰
१. लाल । गहरा लाल ।
२. लाख के रंग का । लालिमा युक्त भूरा ।
३. पीत । पीला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोण mf(आ or ई)n. red, crimson, purple, RV. &c. &c.
शोण m. redness, BhP.
fire, L.
Bignonia Indica or a variety of it, L.
red sugar cane, L.
a chestnut or bay horse, L.
शोण m. the river Śoṇa or Sone (also f(आ). ; it rises in Gondwana in the district of Nagpore, on the table-land of Amara-kaṇṭaka, four or five miles east of the source of the Narmadā [Nerbudda], and running first northerly and then easterly for 500 miles falls into the Ganges above Pāṭali-putra or Patnā), MBh.; R. &c.
शोण m. N. of a partic. ocean, L.
of a man g. नडादि
of a prince of the Pañcālas, ŚBr.
शोण n. blood, L.
red-lead, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1091,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोण a. (णा or णी f.) [शोण्-अच्] 1 Red, crimson, tinged red; स्त्यानावनद्धघतशोणितशोणपाणिरुत्तंसयिष्यति कचांस्तव देवि भीमः Ve. 1. 21; आस्वादितद्वि दशोणि तशोणशोभां Mu. 1. 8; Ku. 1. 7. --2 Bay, reddish-brown. --3 Yellow. --णः 1 Crimson, the red colour. --2 Fire --3 A kind of red sugar-cane. --4 A bay horse. --5 N. of a male river, rising in Goṇḍavana and falling into the Ganges near Pātaliputra q. v.; प्रत्यग्रहीत्पार्थिववाहिनीं तां भागीरथीं शोण इवोत्तरंगः R. 7. 36. --6 The planet Mars; cf. लोहित. --णं 1 Blood. --2 Red lead. --Comp. --अंबुः N. of a cloud which is said to rise at the destruction of the world. --अश्मन् m., --उपलः {1} a red stone. [] {2} a ruby. --पद्मं a red lotus. --पुष्पकः the Kovidāra tree. --रत्नं a ruby.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोण गतौ सक० वर्णे अक० भ्वा० पर० सेट् । शोणति अशीणीत् ऋदित् चङि न ह्रस्वः ।
शोण न० शोण--अच् । १ सिन्दूरे २ रुधिरे च राजनि० । ३ रक्तेक्षौ ४ शोणाकभेदे राजनि० । ५ मङ्गले ग्रहे ६ अग्नौ ७ चित्रके ८ नदभेदे स च अमरकण्टकदेशगतः पाटलि- पुत्रसन्निकृष्टे गङ्कायां मिलितः । ९ रक्तवर्णे पु० १० त- द्वति त्रि० मेदि० । ११ समुद्रभेदे धरणिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5143,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोण, ऋ गतौ । वर्णे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-पर०-सक०-वर्णे अक०-सेट् ।) वर्णश्चेह रक्तीभावः । शोणति सूर्य्यः सन्ध्यायाम् । इति दुर्गादासः ॥
शोणं, क्ली, (शोणतीति । शोण वर्णे + पचाद्यच् ।) सिन्दूरम् । रुधिरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
शोणः, पुं, (शोण वर्णे + अच् ।) रक्तोत्पलतुल्य- वर्णः । तत्पर्य्यायः । कोकनदच्छविः २ । इत्य- मरः ॥ रक्तोत्पलनिभः ३ । इति शब्दरत्ना- [] वली ॥ रक्तोत्पलाभः ४ । इति जटाधरः ॥ (यथा, भागवते । १ । ११ । २ । “स उच्चकाशे धवलोदरोदरो- ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा ॥”) नदविशेषः । तत्पर्य्यायः । हिरण्यवाहुः । इत्यमरः ॥ हिरण्यवाहः ३ । इति भरतः ॥ स तु अमरकण्टकदेशात् पाटलिपुत्त्रे गङ्गायां मिलितः । तज्जलगुणाः । रुचिदत्वम् । सन्ताप- शोषापहत्वम् । पथ्यत्वम् । वह्निकरत्वम् । बलक्षीणाङ्गवृद्धिप्रदत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अग्निः । श्योनाकः । लोहिताश्वः । कोकनद- च्छाये, त्रि । इति मेदिनी ॥ समुद्रविशेषः । इति धरणिः ॥ रक्तेक्षुः । श्योनाकप्रभेदः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (रक्तवर्णे, त्रि । यथा, कुमारे । १ । ७ । “न्यस्ताक्षरा धातुरसेन यत्र भूज्जत्वचः कुञ्जरबिन्दुशोणाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-139-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शोणम्शोण (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अव्यय — शोण् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) | शोण (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शोणम् 📚 ➤ लाल, गहरा लाल रंग, हल लालका रंग
संस्कृत: अधिकरक्तवर्णः, नदविशेषः · पर्याय: कोकनदच्छवि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शोण 📚लाल रंग🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
शोण
सोन नद के (१.१०.३४) — हिरण्यवाह
गहरा लाल (१.५.१६) — कोकनदच्छवि

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • शोणम्: शोण् + अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें