🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:52:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शोण
śoṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सोन नद के (1.10.34) हिरण्यवाह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शोण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. लाल रंग ।
२. लाली । अरुणता ।
३. अग्नि । आग ।
४. सिंदूर । सेंदुर ।
५. रक्त । रुधिर । खून ।
६. पद्मराग मणि । मानिक ।
७. रक्त पुनर्नवा । लाल गदह- पूरना ।
८. सोना पाठा ।
९. लाल गन्ना ।
१०. एक नद का नाम । विशेष दे॰ सोन ।
११. ललाई लिए भूरे रंग का, पिंग वर्ण का घोड़ा (को॰) ।
१२. मंगल ग्रह (को॰) ।
शोण २ वि॰
१. लाल । गहरा लाल ।
२. लाख के रंग का । लालिमा युक्त भूरा ।
३. पीत । पीला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोण mf(आ or ई)n. red, crimson, purple, RV. &c. &c.
शोण m. redness, BhP.
fire, L.
Bignonia Indica or a variety of it, L.
red sugar cane, L.
a chestnut or bay horse, L.
शोण m. the river Śoṇa or Sone (also f(आ). ; it rises in Gondwana in the district of Nagpore, on the table-land of Amara-kaṇṭaka, four or five miles east of the source of the Narmadā [Nerbudda], and running first northerly and then easterly for 500 miles falls into the Ganges above Pāṭali-putra or Patnā), MBh.; R. &c.
शोण m. N. of a partic. ocean, L.
of a man g. नडादि
of a prince of the Pañcālas, ŚBr.
शोण n. blood, L.
red-lead, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1091,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोण a. (णा or णी f.) [शोण्-अच्] 1 Red, crimson, tinged red; स्त्यानावनद्धघतशोणितशोणपाणिरुत्तंसयिष्यति कचांस्तव देवि भीमः Ve. 1. 21; आस्वादितद्वि दशोणि तशोणशोभां Mu. 1. 8; Ku. 1. 7. --2 Bay, reddish-brown. --3 Yellow. --णः 1 Crimson, the red colour. --2 Fire --3 A kind of red sugar-cane. --4 A bay horse. --5 N. of a male river, rising in Goṇḍavana and falling into the Ganges near Pātaliputra q. v.; प्रत्यग्रहीत्पार्थिववाहिनीं तां भागीरथीं शोण इवोत्तरंगः R. 7. 36. --6 The planet Mars; cf. लोहित. --णं 1 Blood. --2 Red lead. --Comp. --अंबुः N. of a cloud which is said to rise at the destruction of the world. --अश्मन् m., --उपलः {1} a red stone. [] {2} a ruby. --पद्मं a red lotus. --पुष्पकः the Kovidāra tree. --रत्नं a ruby.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोण गतौ सक० वर्णे अक० भ्वा० पर० सेट् । शोणति अशीणीत् ऋदित् चङि न ह्रस्वः ।
शोण न० शोण--अच् । १ सिन्दूरे २ रुधिरे च राजनि० । ३ रक्तेक्षौ ४ शोणाकभेदे राजनि० । ५ मङ्गले ग्रहे ६ अग्नौ ७ चित्रके ८ नदभेदे स च अमरकण्टकदेशगतः पाटलि- पुत्रसन्निकृष्टे गङ्कायां मिलितः । ९ रक्तवर्णे पु० १० त- द्वति त्रि० मेदि० । ११ समुद्रभेदे धरणिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5143,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोण, ऋ गतौ । वर्णे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-पर०-सक०-वर्णे अक०-सेट् ।) वर्णश्चेह रक्तीभावः । शोणति सूर्य्यः सन्ध्यायाम् । इति दुर्गादासः ॥
शोणं, क्ली, (शोणतीति । शोण वर्णे + पचाद्यच् ।) सिन्दूरम् । रुधिरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
शोणः, पुं, (शोण वर्णे + अच् ।) रक्तोत्पलतुल्य- वर्णः । तत्पर्य्यायः । कोकनदच्छविः २ । इत्य- मरः ॥ रक्तोत्पलनिभः ३ । इति शब्दरत्ना- [] वली ॥ रक्तोत्पलाभः ४ । इति जटाधरः ॥ (यथा, भागवते । १ । ११ । २ । “स उच्चकाशे धवलोदरोदरो- ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा ॥”) नदविशेषः । तत्पर्य्यायः । हिरण्यवाहुः । इत्यमरः ॥ हिरण्यवाहः ३ । इति भरतः ॥ स तु अमरकण्टकदेशात् पाटलिपुत्त्रे गङ्गायां मिलितः । तज्जलगुणाः । रुचिदत्वम् । सन्ताप- शोषापहत्वम् । पथ्यत्वम् । वह्निकरत्वम् । बलक्षीणाङ्गवृद्धिप्रदत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अग्निः । श्योनाकः । लोहिताश्वः । कोकनद- च्छाये, त्रि । इति मेदिनी ॥ समुद्रविशेषः । इति धरणिः ॥ रक्तेक्षुः । श्योनाकप्रभेदः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (रक्तवर्णे, त्रि । यथा, कुमारे । १ । ७ । “न्यस्ताक्षरा धातुरसेन यत्र भूज्जत्वचः कुञ्जरबिन्दुशोणाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-139-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें