🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:55:13 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शोभि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शोभि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शोभि

अर्थ: सुन्दर होना, शोभायमान होना

संस्कृत: शोभायाम्

अंग्रेज़ी: to shine, to look beautiful

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शुभ् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. शुभ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  3. शोभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. शोभिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. शोभिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — शुभ् (तुदादिगण) · अर्थ: सुन्दर होना, शोभायमान होना (शोभायाम्)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअशोभीत् / अशोभीद्अशोभिष्टाम्अशोभिषुः
मध्यमअशोभीःअशोभिष्टम्अशोभिष्ट
उत्तमअशोभिषम्अशोभिष्वअशोभिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शुभति · लिट्: शुशोभ · लुट्: शोभिता · लृट्: शोभिष्यति · लोट्: शुभतात् · लङ्: अशुभत् · विधिलिङ्: शुभेत् · आशीर्लिङ्: शुभ्यात् · लुङ्: अशोभीत् · लृङ्: अशोभिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शोभन · ण्वुल्: शोभकः · तृच्: शोभिता · ण्यत्: शोभ्यः · तव्य: शोभितव्यः · अनीयर्: शोभनीयः · क्त: शुभितः · क्तवतु: शुभितवान् · शतृ: शुभन् · स्य-शतृ: शोभिष्यन् · क्त्वा: शुभित्वा · ल्यप्: प्रशुभ्य · तुमुन्: शोभितुम् · णमुल्: शोभम् · घञ्: शोभः · क्तिन्: शुब्धि · क्वसु: शुशुभ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शुभ्
शुभ्
śubh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
अरिष्ट (3.3.42) अशुभ
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शुभ् (or 1. शुम्भ्) cl. 1. Ā. or cl. 6. P. (Dhātup. xviii, 11; xxviii, 33) शोभते, शुम्भति or शुम्भति (ep. also शोभति, and Ved. शुम्भते; 3. sg. शोभे, RV.; pf. शुशोभ, शुशुभे, MBh. &c.; शुशुम्भ Gr.; aor., अशुभत्, अशोभिष्ट, अशुम्भीत्, ib.; p. शुम्भान, शुभान, RV.; fut. शोभिता or शुम्भिता Gr.; शोभिष्यति, MBh.; शुम्भिष्यति Gr.; inf. शुभे, शोभासे, RV.; शोभितुम् Gr.), to beautify, embellish, adorn, beautify one's self. (Ā.) look beautiful or handsome, shine, be bright or splendid; (with इव or यथा, ‘to shine or look like’; with न, ‘to look bad, have a bad appearance, appear to disadvantage’), RV. &c. &c.; to prepare, make fit or ready, (Ā.) prepare one's self, RV.; AV.; (शुम्भते accord. to some) to flash or flit i.e. glide rapidly past or along, RV. (cf. शुभान, शुम्भमान, and प्र-√ शुम्भ्); (शुम्भति) wrongly for शुन्धति (to be connected with √ शुध्, to purify), AV. vi, 155, 3; xii, 2, 40 &c.; (शुम्भति) to harm, injure, Dhātup. xi, 42 (in this sense rather to be regarded as a second √ शुम्भ् cf. √ 2. शुम्भ्, नि-शुम्भ्) : Pass. aor. अशोभि-तराम्, Inscr. : Caus. शोभयति (aor. अशूशुभत् ; cf. शोभित), to cause to shine, beautify, ornament, decorate, AV. &c. &c.; (शुभयति, ˚ते) to ornament, decorate, (Ā.) decorate one's self, RV.; TBr.; (only pr. p. शुभयत्), to fly rapidly along, RV. : Desid. शुशोभिषते (accord. to Gr. also ˚ति, and शुशुभिषति, ˚ते), to wish to prepare or make ready, Nir. viii, 10 : Intens. शोशुभ्यते (Gr. also शोशोब्धि), to shine brightly or intensely, be very splendid or beautiful, MBh.
2. शुभ् f. (dat. शुभे as inf.) splendour, beauty, ornament, decoration, RV.; AV.; VS.; TBr.
flashing or flitting past, gliding along, rapid course or flight, RV.; AV.; TS.
readiness (?), RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1083,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शुभ् {c1c} A. शोभते 1 To shine, be splendid, look beautiful or handsome; सुष्ठु शोभसे एतेन विनयमाहात्म्येन U. 1; R. 8. 6. --2 To appear to advantage; सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते Mk. 1. 10. --3 To suit, become, befit (with gen.); रामभद्र इत्येवोपचारः शोभते तातपरिजनस्य U. 1. --4 To be gay or happy. --5 To be victorious. --Caus. (शोभयनि-ते) To decorate, adorn, grace. --WITH परि, -वि to shine, look splendid.
शुभ् f. Ved. 1 Beauty, splendour. --2 Radiance, lustre. --3 Happiness. --4 Victory. --5 An ornament. --6 An auspicious offering. --7 Water. --8 A brilliant chariot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1051-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शोभिशुभ् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: शुभ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) | शोभिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शोभि 📚 ➤ सुन्दर होना, शोभायमान होना
संस्कृत: शोभायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शुभ् 📚(or 1. शुम्भ्) cl. 1. Ā. or cl. 6. P. (Dhātup. xviii, 11; xxviii, 33) …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें