🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:58:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्लाघा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्लाघा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्लाघा

अर्थ: प्रशंसा, स्तुति, सराहना

संस्कृत: प्रेम्णा मिथ्याभाषणम् · पर्याय: चाटु, चटु

व्युत्पत्ति: श्लाघ् + अ + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्लाघा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. श्लाघा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. श्लाघा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. श्लाघा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. श्लाघ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: श्लाघ् + घञ्
  6. श्लाघ (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन · कृदन्त: श्लाघ् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — श्लाघा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्लाघाश्लाघेश्लाघाः
द्वितीयाश्लाघाम्श्लाघेश्लाघाः
तृतीयाश्लाघयाश्लाघाभ्याम्श्लाघाभिः
चतुर्थीश्लाघायैश्लाघाभ्याम्श्लाघाभ्यः
पञ्चमीश्लाघायाःश्लाघाभ्याम्श्लाघाभ्यः
षष्ठीश्लाघायाःश्लाघयोःश्लाघानाम्
सप्तमीश्लाघायाम्श्लाघयोःश्लाघासु
सम्बोधनहे श्लाघेहे श्लाघेहे श्लाघाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्लाघा
श्लाघा
ślāghā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्लाघा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. प्रशंसा । तारीफ ।
२. स्तुति । बड़ाई ।
३. खुशामद । चापलूसी ।
४. इच्छा । चाह । उ॰—अच्छा तो ज्ञात हुआ कि कदाचित् तुम्हारी श्लाघा है कि मैं तुमको इनसे भी नीचतर समझूँ ।—अयोध्यासिंह (शब्द॰) ।
५. आज्ञा- पालन । सेवा ।
६. आत्मप्रशंसा (को॰) । यौ॰—श्लाघाविपर्यय = आत्म प्रशंसा या चापलूसी का अभाव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लाघा f. vaunt, boasting, MBh. (cf. Pāṇ. v, 1, 134)
flattery, praise, commendation, MBh.; Kāv. &c. (cf. Pāṇ. i, 4, 34, Kāś.)
pleasure or delight in anything, Jātakam.
service, obedience, L.
wish, desire, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1104,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लाघा [श्लाघ् अ] 1 Praise, eulogy, commendation; कर्णजयद्रथयोर्वा कात्र श्लाघा Ve. 2. --2 Self-praise, boast; हते जरति गांगेये पुरस्कृत्य शिखंडिनं । या श्लाघा पांडुपुत्राणां सैवास्माकं भविष्यति Ve. 2. 4. --3 Flattery. --4 Service. --5 Wish, desire. --Comp. --विपर्ययः absence of boasting; त्यागे ल्लाघाविपर्ययः R. 1. 22.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1062-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्लाघा स्त्री श्लाघ--अ । १ प्रशंसायां २ वरिचर्य्यायाम् ३ अभि- माषे च मेदि० । ४ विजगुणाविष्ककरणे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5157,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "श्लाघा" आता है (6)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्लाघाश्लाघा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: श्लाघ् + अ)
अन्य सम्भावना: श्लाघा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | श्लाघा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्लाघा 📚 ➤ प्रशंसा, स्तुति, सराहना
संस्कृत: प्रेम्णा मिथ्याभाषणम् · पर्याय: चाटु, चटु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्लाघा 📚प्रशंसा । तारीफ🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • श्लाघा: श्लाघ् + अ — भाववाचक स्त्री-कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें