🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:43:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्लाघि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्लाघि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्लाघि

अर्थ: प्रशंसा करना, आत्म स्तुति करना, फुसलाना

संस्कृत: कत्थने

अंग्रेज़ी: to praise,to flatter,to boast

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्लाघ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. श्लाघिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. श्लाघिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. श्लाघिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — श्लाघ् (भ्वादिगण) · अर्थ: प्रशंसा करना, आत्म स्तुति करना, फुसलाना (कत्थने)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअश्लाघिष्टअश्लाघिषाताम्अश्लाघिषत
मध्यमअश्लाघिष्ठाःअश्लाघिषाथाम्अश्लाघिध्वम्
उत्तमअश्लाघिषिअश्लाघिष्वहिअश्लाघिष्महि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): श्लाघते · लिट् (आत्मने.): शश्लाघे · लुट् (आत्मने.): श्लाघिता · लृट् (आत्मने.): श्लाघिष्यते · लोट् (आत्मने.): श्लाघताम् · लङ् (आत्मने.): अश्लाघत · विधिलिङ् (आत्मने.): श्लाघेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): श्लाघिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अश्लाघिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अश्लाघिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: श्लाघन · ण्वुल्: श्लाघकः · तृच्: श्लाघिता · ण्यत्: श्लाघ्यः · तव्य: श्लाघितव्यः · अनीयर्: श्लाघनीयः · क्त: श्लाघितः · क्तवतु: श्लाघितवान् · शानच्: श्लाघमानः · क्त्वा: श्लाघित्वा · ल्यप्: प्रश्लाघ्य · तुमुन्: श्लाघितुम् · णमुल्: श्लाघम् · घञ्: श्लाघः · क्तिन्: श्लाग्धि · क्वसु: शश्लाघ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्लाघ्
श्लाघ्
ślāgh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लाघ् cl. 1. Ā. (Dhātup. iv, 41) श्लाघते (ep. also ˚ति; pf. शश्लाघे, ˚घिरे, Hariv.; Gr. also aor. अश्लाघिष्ट; fut. श्लाघिता, श्लाघिष्यते; inf. श्लाघितुम्), to trust or confide in (dat.), ŚBr.; to talk confidently, vaunt, boast or be proud of (instr. or loc.), Āpast.; Baudh.; MBh. &c.; to coax, flatter, wheedle (dat.), Pāṇ. i, 4, 34, Kāś.; to praise, commend, eulogise, celebrate, MBh.; Kāv. &c. (cf. Pāṇ.; ib.) : Pass. श्लाघ्यते (aor. अश्लाघि), to be praised or celebrated or magnified, MBh.; Kāv. &c.: Caus. श्लाघयति (aor. अशश्लाघत्), to encourage, comfort, console, R.; to praise, celebrate, Hit.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1103,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्लाघ् {c1c} A. (श्लाघते) 1 To praise, extol, commend, applaud; शिरमा श्लाघते पूर्वं (गुणं) परं (दोषं) कंठे नियच्छति Subhāṣ.; यथैव श्लाघ्यते गंगा पादेन परमेष्ठिनः Ku. 6. 70 (some read श्लाघते for श्लाघ्यते and give it the next sense). --2 To boast of, be proud of; श्लाघिष्ये केन को वंधून्नेष्यत्युन्नतिमुन्नतः Bk. 16. 4. --3 To flatter, coax (with dat.); गोपी कृष्णाय श्लाघते Sk.; श्लाघमानः परस्त्रीभ्यस्तत्रागाद्राक्षसाधिपः Bk. 8. 73.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1062-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्लाघिश्लाघ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: श्लाघिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | श्लाघिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्लाघि 📚 ➤ प्रशंसा करना, आत्म स्तुति करना, फुसलाना
संस्कृत: कत्थने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्लाघ् 📚cl. 1. Ā. (Dhātup. iv, 41) श्लाघते (ep. also ˚ति; pf. शश्लाघे, ˚घिरे,…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬