🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:47:15 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्वा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्वा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्वा

अर्थ: कुत्ता

संस्कृत: शूनकः

अंग्रेज़ी: Dog

व्युत्पत्ति: श्वि + कनिन्, नि.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्वन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — श्वन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वाश्वानौश्वानः
द्वितीयाश्वानम्श्वानौश्वनः
तृतीयाश्वनाश्वभ्याम्श्वभिः
चतुर्थीश्वनेश्वभ्याम्श्वभ्यः
पञ्चमीश्वनःश्वभ्याम्श्वभ्यः
षष्ठीश्वनःश्वनोःश्वनाम्
सप्तमीश्वनिश्वनोःश्वसु
सम्बोधनहे श्वन्हे श्वानौहे श्वानः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्वन्
श्वन्
śvan
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. श्वन् m. (nom. sg. du. pl. श्वा, श्वानौ, श्वानस्; weakest base शुन् cf. 2. शुन &c., p. 1082; in some comp. श्वा for श्व cf. below), a dog, hound, cur, RV.; &c.
श्वन् [cf. Zd. spā; Gk. κύων; Lat. canis; Lit. szů́; Goth. hunds; Eng. hound; Germ. Hund.]
2. श्वन् (prob. fr. √ श्वि) in ऋजि-, दुर्गृभि-, and मातरि-श्वन्, qq.vv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1105,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्वन् m. [श्वि-कनिन् नि˚ Uṇ. 1. 158] (Nom. श्वा, श्वानौ, श्वानः; acc. pl. शुनः; शुनी f.) A dog; श्वा यदि क्रियते राजा स किं नाश्नात्युपानहं Subhāṣ.; Bh. 2. 31; Ms. 2. 208. --Comp. --अश्वः an epithet of Bhairava. --क्रीडिन् m. a keeper or breeder of sporting dogs. --गणः a pack of hounds. --गणिकः {1} a hunter. {2} a dog-feeder. --धूर्तः a jackal. --नरः a snappish or currish fellow. --निशं, --निशा a night on which dogs bark. --पच् m., --पचः {1} a man of a very low and degraded caste, an outcast, a Cāṇḍāla; Bv. 4. 23. {2} a dog-feeder. {3} a public executioner. --पदं {1} a dog's foot. {2} a mark like a dog's foot (to be branded on the forehead of a thief). --पाकः an outcast, a Cāṇḍāla; G. L. 29. --फलं lime or citron. --फल्कः N. of the father of Akrūra. --भीरुः a jackal. --यूथ्यं a pack of dogs. --वृत्तिः f. {1} the life of a dog (to which servitude is often likened); सेवां लाघवकारिणीं कृतधियः स्थाने श्ववृत्तिं बिदुः [] Mu. 3. 14; Ms. 4. 6. {2} servitude, service; Ms. 4. 4. --व्याघ्रः {1} a beast of prey. {2} a tiger. {3} a leopard. --हन् m. a hunter.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1063-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्वन् पु० श्वि--कनिन् नि० । कुक्कुरे तज्जातिस्त्रियां ङीप् नी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5158,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्वाश्वन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्वा 📚 ➤ कुत्ता
संस्कृत: शूनकः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्वन् 📚m. (nom. sg. du. pl. श्वा, श्वानौ, श्वानस्; weakest base शुन् cf. 2. श…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें