🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:22:12 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संख्येय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संख्येय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संख्येय

अर्थ: प्रख्यात करना, कहना, व्याख्यान करना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: प्रकथने

अंग्रेज़ी: to explain, to make famous, to elocute

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ख्येय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + ख्या + यत्
  2. ख्येय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + ख्या + यत्
  3. संख्येय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. संख्येय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ख्येय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाख्येयःख्येयौख्येयाः
द्वितीयाख्येयम्ख्येयौख्येयान्
तृतीयाख्येयेनख्येयाभ्याम्ख्येयैः
चतुर्थीख्येयायख्येयाभ्याम्ख्येयेभ्यः
पञ्चमीख्येयात् / ख्येयाद्ख्येयाभ्याम्ख्येयेभ्यः
षष्ठीख्येयस्यख्येययोःख्येयानाम्
सप्तमीख्येयेख्येययोःख्येयेषु
सम्बोधनहे ख्येयहे ख्येयौहे ख्येयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ख्या (अदादिगण) · अर्थ: प्रख्यात करना, कहना, व्याख्यान करना (प्रकथने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमख्यातिख्यातःख्यान्ति
मध्यमख्यासिख्याथःख्याथ
उत्तमख्यामिख्यावःख्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ख्याति · लिट्: चख्यौ · लुट्: ख्याता · लृट्: ख्यास्यति · लोट्: ख्यातात् · लङ्: अख्यात् · विधिलिङ्: ख्यायात् · आशीर्लिङ्: ख्यायात् · लुङ्: अख्यत् · लृङ्: अख्यास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ख्यान · ण्वुल्: ख्यायकः · तृच्: ख्याता · यत्: ख्येयः · तव्य: ख्यातव्यः · अनीयर्: ख्यानीयः · क्त: ख्यातः · क्तवतु: ख्यातवान् · शतृ: ख्यान् · स्य-शतृ: ख्यास्यन् · क्त्वा: ख्यात्वा · ल्यप्: प्रख्याय · तुमुन्: ख्यातुम् · णमुल्: ख्यायम् · घञ्: ख्यायः · क्तिन्: ख्याति · क्वसु: चख्यिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संख्येयख्येय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + ख्या + यत् 📚
अन्य सम्भावना: ख्येय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + ख्या + यत् | संख्येय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संख्येय 📚 ➤ प्रख्यात करना, कहना, व्याख्यान करना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: प्रकथने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ख्येय 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संख्येय: सम् + ख्या + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬