🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:24:23 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संघट्ट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संघट्ट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संघट्ट

अर्थ: चलना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: चलने

अंग्रेज़ी: to walk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घट्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट्ट् + घञ्
  2. घट्ट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट्ट् + अच्
  3. संघट्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घट्ट (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघट्टःघट्टौघट्टाः
द्वितीयाघट्टम्घट्टौघट्टान्
तृतीयाघट्टेनघट्टाभ्याम्घट्टैः
चतुर्थीघट्टायघट्टाभ्याम्घट्टेभ्यः
पञ्चमीघट्टात् / घट्टाद्घट्टाभ्याम्घट्टेभ्यः
षष्ठीघट्टस्यघट्टयोःघट्टानाम्
सप्तमीघट्टेघट्टयोःघट्टेषु
सम्बोधनहे घट्टहे घट्टौहे घट्टाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घट्ट् (भ्वादिगण) · अर्थ: चलना (चलने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघट्टतेघट्टेतेघट्टन्ते
मध्यमघट्टसेघट्टेथेघट्टध्वे
उत्तमघट्टेघट्टावहेघट्टामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): घट्टते · लिट् (आत्मने.): जघट्टे · लुट् (आत्मने.): घट्टिता · लृट् (आत्मने.): घट्टिष्यते · लोट् (आत्मने.): घट्टताम् · लङ् (आत्मने.): अघट्टत · विधिलिङ् (आत्मने.): घट्टेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): घट्टिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अघट्टिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अघट्टिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घट्टन · ण्वुल्: घट्टकः · तृच्: घट्टिता · ण्यत्: घट्ट्यः · तव्य: घट्टितव्यः · अनीयर्: घट्टनीयः · क्त: घट्टितः · क्तवतु: घट्टितवान् · शानच्: घट्टमानः · क्त्वा: घट्टित्वा · ल्यप्: प्रघट्ट्य · तुमुन्: घट्टितुम् · णमुल्: घट्टम् · घञ्: घट्टः · क्तिन्: घट्टि · क्वसु: जघट्ट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घट्ट
घट्ट
ghaṭṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घट्ट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. घाट । चुंगी या महसूल लेना का स्थान ।
३. क्षुब्ध करना । क्षोभण ।
घट्ट ४ पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ घट = घड़ा] घड़ा । कुंभ । उ॰—सहसं गौ मँगाइ सवच्छिय, देइ द्रव्य लै अच्छी अच्छिय; सहस घट्ट शिव ऊपर कीनौ, तीन उपास नेम तब लीनौ ।—पृ॰ रा॰, १ ।४०२ ।
घट्ट १ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ घटना]
१. घाटा । घटी । कमी । टोटा ।
२. दरार । छेद । जैसे—सिर पर ऐसी लाठी पड़ी कि घट्टा खुल गया । मुहा॰—घटटा खुलना =दरार हो जाना । फट जाना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घट्ट m. a, Ghaṭ, quay or landing-place, bathing-place, steps by a river-side &c., ferry, L. (cf. RTL. p. 435 & 518 f.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घट्टः [घट्ट्-घञ्] 1 A landing place, steps on the side of a river leading to the waters (Mar. घांट). --2 Stirring, agitating. --3 A tollstation. --Comp. --कुटी a toll station. ˚प्रभातन्याय see under न्याय. --जीविन् m. {1} a ferryman. {2} a man of a mixed tribe; (वैश्यायां रजकाज्जातः). {3} attendant at a landing place.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0476-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घट्ट चालने भ्वा० आत्म० सक० सेट् । वट्टते अघट्टिष्ट । जवट्टे । घट्टितः घट्टनम् ।
घट्ट चालने चुरा० उभ० सक० सेट् । घट्टयति--ते अज- [] घट्टत्--त । घट्टित “विघट्टितानां सरलद्रुमाणाम्” कुमा० । “तदीयमातङ्गघटाविघट्टितैः” “त्रस्यन्ती चल- शफरीविघट्टितघट्टनारुः” माघः । परिस्फुरन्मीनविघ- ट्टितोरवः” किरा० । “रणद्भिराघट्टनया नभस्वतः माघः” ।
घट्ट पु० घट्यतेऽत्र घञ् । १ स्नानायावतरणस्याने (वाट) २ शु- ल्कग्रहणस्थाने (घाटि) “घट्टादिदेये शुल्कोऽस्त्री” अमरः । भावे घञ् । ३ चालने । अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2784,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घट्ट, क चाले । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-अकं क्रचित् सकञ्च-सेट् ।) टद्बयान्तः । चालश्चलनम् । क, घट्टयति मेघो वायुना । इति दुर्गादासः ॥
घट्ट, ङ चाले । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं- अकं क्वचित् सकञ्च-सेट् ।) टद्वयान्तः । ङ, घट्टते । इति दुर्गादासः ॥
घट्टः, पुं, (घट्टतेऽस्मिन् इति । घट्ट + “हलश्च ।” ३ । ३ । १२१ । इति घञ् ।) नद्यादौ स्नाना- द्यर्थं प्रवेशस्थानम् । इति लिङ्गादिसंग्रहे अमर- भरतौ ॥ घाट् इति यस्य प्रसिद्धिः । जगात इति ख्यातो वा । तत्पर्य्यायः । तीर्थः २ । अव- तारः ३ । इति हेमचन्द्रः । ४ । १५३ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-389-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संघट्टघट्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट्ट् + घञ् 📚
अन्य सम्भावना: घट्ट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + घट्ट् + अच् | संघट्ट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संघट्ट 📚 ➤ चलना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: चलने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घट्ट 📚घाट । चुंगी या महसूल लेना का स्थान🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संघट्ट: सम् + घट्ट् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें