🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:07:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घट्ट
ghaṭṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घट्ट १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. घाट । चुंगी या महसूल लेना का स्थान ।
३. क्षुब्ध करना । क्षोभण ।
घट्ट ४ पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ घट = घड़ा] घड़ा । कुंभ । उ॰—सहसं गौ मँगाइ सवच्छिय, देइ द्रव्य लै अच्छी अच्छिय; सहस घट्ट शिव ऊपर कीनौ, तीन उपास नेम तब लीनौ ।—पृ॰ रा॰, १ ।४०२ ।
घट्ट १ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ घटना]
१. घाटा । घटी । कमी । टोटा ।
२. दरार । छेद । जैसे—सिर पर ऐसी लाठी पड़ी कि घट्टा खुल गया । मुहा॰—घटटा खुलना =दरार हो जाना । फट जाना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घट्ट m. a, Ghaṭ, quay or landing-place, bathing-place, steps by a river-side &c., ferry, L. (cf. RTL. p. 435 & 518 f.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घट्टः [घट्ट्-घञ्] 1 A landing place, steps on the side of a river leading to the waters (Mar. घांट). --2 Stirring, agitating. --3 A tollstation. --Comp. --कुटी a toll station. ˚प्रभातन्याय see under न्याय. --जीविन् m. {1} a ferryman. {2} a man of a mixed tribe; (वैश्यायां रजकाज्जातः). {3} attendant at a landing place.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0476-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घट्ट चालने भ्वा० आत्म० सक० सेट् । वट्टते अघट्टिष्ट । जवट्टे । घट्टितः घट्टनम् ।
घट्ट चालने चुरा० उभ० सक० सेट् । घट्टयति--ते अज- [] घट्टत्--त । घट्टित “विघट्टितानां सरलद्रुमाणाम्” कुमा० । “तदीयमातङ्गघटाविघट्टितैः” “त्रस्यन्ती चल- शफरीविघट्टितघट्टनारुः” माघः । परिस्फुरन्मीनविघ- ट्टितोरवः” किरा० । “रणद्भिराघट्टनया नभस्वतः माघः” ।
घट्ट पु० घट्यतेऽत्र घञ् । १ स्नानायावतरणस्याने (वाट) २ शु- ल्कग्रहणस्थाने (घाटि) “घट्टादिदेये शुल्कोऽस्त्री” अमरः । भावे घञ् । ३ चालने । अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2784,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घट्ट, क चाले । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-अकं क्रचित् सकञ्च-सेट् ।) टद्बयान्तः । चालश्चलनम् । क, घट्टयति मेघो वायुना । इति दुर्गादासः ॥
घट्ट, ङ चाले । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं- अकं क्वचित् सकञ्च-सेट् ।) टद्वयान्तः । ङ, घट्टते । इति दुर्गादासः ॥
घट्टः, पुं, (घट्टतेऽस्मिन् इति । घट्ट + “हलश्च ।” ३ । ३ । १२१ । इति घञ् ।) नद्यादौ स्नाना- द्यर्थं प्रवेशस्थानम् । इति लिङ्गादिसंग्रहे अमर- भरतौ ॥ घाट् इति यस्य प्रसिद्धिः । जगात इति ख्यातो वा । तत्पर्य्यायः । तीर्थः २ । अव- तारः ३ । इति हेमचन्द्रः । ४ । १५३ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-389-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें