🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:38:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संघसः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संघसः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संघसः

अर्थ: खाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: अदने

अंग्रेज़ी: to eat,to devour, to binge, to overeat

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घस (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + घस् + अच्
  2. संघस (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घस (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघसःघसौघसाः
द्वितीयाघसम्घसौघसान्
तृतीयाघसेनघसाभ्याम्घसैः
चतुर्थीघसायघसाभ्याम्घसेभ्यः
पञ्चमीघसात् / घसाद्घसाभ्याम्घसेभ्यः
षष्ठीघसस्यघसयोःघसानाम्
सप्तमीघसेघसयोःघसेषु
सम्बोधनहे घसहे घसौहे घसाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घस् (भ्वादिगण) · अर्थ: खाना (अदने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघसतिघसतःघसन्ति
मध्यमघससिघसथःघसथ
उत्तमघसामिघसावःघसामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: घसति · लिट्: जघास · लुट्: घस्ता · लृट्: घत्स्यति · लोट्: घसतात् · लङ्: अघसत् · विधिलिङ्: घसेत् · आशीर्लिङ्: घस्यात् · लुङ्: अघसत् · लृङ्: अघत्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घसन · ण्वुल्: घासकः · तृच्: घस्ता · ण्यत्: घास्यः · तव्य: घस्तव्यः · अनीयर्: घसनीयः · क्त: घस्तः · क्तवतु: घस्तवान् · शतृ: घसन् · स्य-शतृ: घत्स्यन् · क्त्वा: घस्त्वा · ल्यप्: प्रघस्य · तुमुन्: घस्तुम् · णमुल्: घासम् · घञ्: घासः · क्तिन्: घस्ति · क्वसु: जघस्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घस
घस
ghasa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घस m. ‘devourer’, N. of a demon causing diseases, Hariv. 9558
of a Rākṣasa, R. v, 12, 12
flesh, meat, Gal. (cf. उद्-.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (377,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घष(स) क्षरणे भ्वा० आत्म० अक० सेट् इदित् । घंष(स)ते अघषि(सि)ष्ट । जघंषे(से)
घस भक्षणे भ्वा० पर० सक० अनिट् । घसति । ऌदित् अघसत् । जघास जक्षतुः जघसिथ जघस्थ । घस्तः वेदे ग्धिः लोके, घस्तिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2790,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घस, इ ङ क्षरणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- आत्मं-अकं-सेट् ।) इ, घंस्यते । ङ, घंसते । अयं कैश्चिन्न मन्यते । इति दुर्गादासः ॥
घस, ऌ औ भक्षणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- परं-सकं-अनिट् ।) ऌ, अघसत् । औ, घस्ता । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-392-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घस" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संघसःघस (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + घस् + अच् 📚
अन्य सम्भावना: संघस (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संघसः 📚 ➤ खाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अदने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घस 📚m. ‘devourer’, N. of a demon causing diseases, Hariv. 9558🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संघसः: सम् + घस् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें