🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:47:57 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संधिज

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संधिज

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संधिज

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: produced by conjunction or by transition &c., GṛS.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संधिज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. संधिज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संधिज (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंधिजःसंधिजौसंधिजाः
द्वितीयासंधिजम्संधिजौसंधिजान्
तृतीयासंधिजेनसंधिजाभ्याम्संधिजैः
चतुर्थीसंधिजायसंधिजाभ्याम्संधिजेभ्यः
पञ्चमीसंधिजात् / संधिजाद्संधिजाभ्याम्संधिजेभ्यः
षष्ठीसंधिजस्यसंधिजयोःसंधिजानाम्
सप्तमीसंधिजेसंधिजयोःसंधिजेषु
सम्बोधनहे संधिजहे संधिजौहे संधिजाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संधिज
संधिज
saṃdhija
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संधिज १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सन्धिज]
१. (चुआकर तैयार किया हुआ) मद्य, आसव आदि ।
२. वह फाड़ा जो शरीर की किसी संधि या गाँठ पर हो ।
संधिज २ वि॰
१. संधि द्रारा उत्पन्न । संधान द्रारा निर्मित (मद्य आदि) ।
२. ग्रंथि या गाँठ पर होनेवाला । जैसे,—संधिज व्रण ।
३. व्याकरण में दो शब्दों की संधि से बना हुआ । जैसे,—संधिज शब्द [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-धि—ज mfn. produced by conjunction or by transition &c., GṛS.
produced by euphonic Saṃdhi, RPrāt.; APrāt., Sch.
belonging to the junctures of the parts of the eye (see above), Suśr.
prod˚ by distillation, L.
सं-धि—ज n. spirituous liquor, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्धिजं, क्ली, (सन्धेर्जायते यदिति । जन + डः ।) आसवादि । यथा, काशीखण्डे । “कार्त्तिके वर्ज्जयेत्तैलं कार्त्तिके वर्ज्जयेन्मधु । कार्त्तिके वर्ज्जयेत् कांस्यं कार्त्तिके मासि सन्धि- जम् ॥” सन्धिजमासवादि । इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥ (सन्धिसमुत्पन्ने, त्रि । यथा, सुश्रुते । ६ । २ । “पक्वः शोफः सन्धिजः संस्रवेद्यः सान्द्रं पूयं पूति पूयालसः सः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-241-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संधिजसंधिज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: संधिज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संधिज 📚 ➤ (चुआकर तैयार किया हुआ) मद्य, आसव आदि उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): produced by conjunction or by transition &c., GṛS.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संधिज 📚(चुआकर तैयार किया हुआ) मद्य, आसव आदि🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • संधिज = सं-धि + ज तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें