🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:26:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संयती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संयती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संयती

अर्थ: जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. यती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ
  2. संयति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. संयति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. यति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: सम् + यम् + क्तिन्
  5. यति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: सम् + यम् + क्तिन्
  6. यत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ
  7. यत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ
  8. संयति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — यती (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतीयत्यौयत्यः
द्वितीयायतीम्यत्यौयतीः
तृतीयायत्यायतीभ्याम्यतीभिः
चतुर्थीयत्यैयतीभ्याम्यतीभ्यः
पञ्चमीयत्याःयतीभ्याम्यतीभ्यः
षष्ठीयत्याःयत्योःयतीनाम्
सप्तमीयत्याम्यत्योःयतीषु
सम्बोधनहे यतिहे यत्यौहे यत्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — इ (अदादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमएतिइतःयन्ति
मध्यमएषिइथःइथ
उत्तमएमिइवःइमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एति · लिट्: इयाय · लुट्: एता · लृट्: एष्यति · लोट्: इतात् · लङ्: ऐत् · विधिलिङ्: इयात् · आशीर्लिङ्: ईयात् · लुङ्: अगात् · लृङ्: ऐष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: इतः · क्तवतु: इतवान् · शतृ: यन् · स्य-शतृ: एष्यन् · क्त्वा: इत्वा · ल्यप्: प्रेत्य · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: इति · क्वसु: ईयिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — यती
यती
yatī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जिन्होंने इन्द्रिय-समूह को जीत लिया (2.7.47) यति
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यती १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. रोक । रुकावट ।
२. छदों में विराम का स्थान । यति ।
३. मनोराग । मनोविकार ।
४. विधवा स्त्री ।
५. शालक राग का एक भेद ।
६. मृदंग का एक प्रबंध ।
७. संधि ।
यती २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ यतिन्] [स्त्री॰ यतिनी]
१. यति । संन्यासी
२. जितेंद्रिय ।
३. जैनमतानुसर श्वेतांबर जैन साधु ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यती, स्त्री, (यतिः । कृदिकारादिति स्त्रियां ङीष् ।) विधवा । इति शब्दरत्नावली ॥
यती, [न्] पुं, (यतं संयमोऽस्यास्तीति । यत् + इनिः ।) यतिः । जितेन्द्रियः । इत्यमरः । २ । ७ । ४४ ॥ (यथा, मुग्धबोधे कारकप्रकरणे । “सृष्ट्वा दधिं शारुकमेतदर्च्चका- नुन्नीतवन्तं यतिभिः सुदर्शनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-011-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "यती" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संयतीयती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: संयति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | संयति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संयती 📚 ➤ जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
यती 📚रोक । रुकावट🟠🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
यती

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संयती: सम् + इ + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें