🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:19:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संयान

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संयान

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संयान

अर्थ: साँचा

व्युत्पत्ति: सम् + या + ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संयान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. संयान (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. यान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + चानश्
  4. यान (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + चानश्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संयान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयानःसंयानौसंयानाः
द्वितीयासंयानम्संयानौसंयानान्
तृतीयासंयानेनसंयानाभ्याम्संयानैः
चतुर्थीसंयानायसंयानाभ्याम्संयानेभ्यः
पञ्चमीसंयानात् / संयानाद्संयानाभ्याम्संयानेभ्यः
षष्ठीसंयानस्यसंयानयोःसंयानानाम्
सप्तमीसंयानेसंयानयोःसंयानेषु
सम्बोधनहे संयानहे संयानौहे संयानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संयान
संयान
saṃyāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संयान संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ संयात, संयायी]
१. सहगमन । साथ जाना ।
२. यात्रा । सफर । यौ॰—उत्तम संयान = मुरदे को ले चलना ।
३. प्रस्थान । रवानगी ।
४. गाड़ी । शकट ।
५. घोड़ों को नियत्रण में रखना (को॰) ।
६. आकार । आकृति । साँचा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-यान m. a mould, L.
सं-यान (अम्), n. going together, going along with (comp.), Kathās.
going, travelling a journey (with उत्तम, ‘the last j˚’, i.e. the carrying out of a dead body), MBh.; R.; Hariv.
setting out, departure, MBh.
a vehicle, waggon, car &c., R.; Mṛcch.
N. of partic. Sūktas, TS.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1112,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संयानः A mould. --नं 1 Going along with, accompanying. --2 Travelling, proceeding. --3 Carrying out a dead body.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1067-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संयानं, क्ली, सम्यग्गमनम् । संपूर्व्वयाधातोरनट- (ल्युट्) प्रत्ययेन निष्पन्नम् ॥ (यथा, महा- भारते । ३ । १९ । ५ । “स त्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया । पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन ! ॥” प्रेतनिर्हारः । यथा, रामायणे । १ । ७६ । २ । “अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्त्र महायशः । प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-200-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संयानसंयान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: संयान (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | यान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + इ + चानश्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संयान 📚 ➤ साँचा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संयान 📚सहगमन । साथ जाना🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • संयान = संय + आन तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • संयान: सम् + या + ल्युट् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें