🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:10:35 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

संशित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

संशित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

संशित

अर्थ: तेज किया हुआ, प्रोत्तेजित किया हुआ

व्युत्पत्ति: सम् + शो + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. संशित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. संशित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. शित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + शो + क्त
  4. शित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + शो + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — संशित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंशितःसंशितौसंशिताः
द्वितीयासंशितम्संशितौसंशितान्
तृतीयासंशितेनसंशिताभ्याम्संशितैः
चतुर्थीसंशितायसंशिताभ्याम्संशितेभ्यः
पञ्चमीसंशितात् / संशिताद्संशिताभ्याम्संशितेभ्यः
षष्ठीसंशितस्यसंशितयोःसंशितानाम्
सप्तमीसंशितेसंशितयोःसंशितेषु
सम्बोधनहे संशितहे संशितौहे संशिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — संशित
संशित
saṃśita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संशित वि॰ [सं॰]
१. सान पर चढ़ाया हुआ । तेज किया हुआ । चोखा या तीखा किया हुआ । टेया हुआ । तीक्ष्ण । तेज ।
२. उद्यत । उतारू । तत्पर । आमादा ।
३. दक्ष । निपुण । पटु ।
४. नोकदार । नुकीला । अनोदार ।
५. सर्वथा पूरा किया हुआ । निष्पन्न (को॰) ।
६. निर्णीत । सुनिश्चित (को॰) ।
७. अपने संकल्प को दृढ़तापूर्वक निभानेवाला (को॰) ।
८. कर्कश । कटु । अप्रिय । कठोर । जैसे,—संशित वचन । यौ॰—संशितवचन=(१) अप्रिय कथन । (२) कटुवक्ता । संशित- वाक्=कटुभाषी । संशितव्रत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-शित mfn. (often wrongly written शंसित or संसित) whetted, sharpened, ŚBr.
pointed, sharp (see comp.)
ready, prepared for or resolved upon (loc.), AV.; MBh. &c.
made ready, well-prepared, all right (applied to things), VS.; AV.
fixed upon, decided, firmly adhered to, rigid (as a vow), Mn.; MBh. &c.
completing, effecting, diligent in accomplishing, W.
सं-शित m. N. of a man g. गर्गादि (cf. सांशित्य)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1118,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संशित p. p. 1 Sharpened, aroused. --2 Sharp, acute --3 Thoroughly completed, effected, accomplished. --4 Decided, well-ascertained, determined, certain. --5 Effecting, diligent in performing. --Comp. --आत्मन् a. one whose mind is thoroughly matured or disciplined. --व्रत a. one who has fulfilled his vow.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1070-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संशित त्रि० सम्स् + शो ओरते इत्त्वम । १ सम्पादितव्रतविषयकयत्ने २ तद्वति त्रि० सै० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5181,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संशितं, त्रि, (सं + शो + क्तः ।) सम्यक्सम्पा- दितम् । व्रतविषयकयत्नवान् । यथा संशितं व्रतम् । सम्यक् सम्पादितमित्यर्थः । संशितो ब्राह्मणः । व्रतविषकयत्नवानित्यर्थः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-204-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
संशितसंशित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: संशित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | शित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + शो + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

संशित 📚 ➤ तेज किया हुआ, प्रोत्तेजित किया हुआ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
संशित 📚सान पर चढ़ाया हुआ । तेज किया हुआ । चोखा या तीखा किया हुआ । टेया हुआ । …🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • संशित: सम् + शो + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें