🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:31:44 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सद्यश्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सद्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सद्यः

अर्थ: आज, उसी दिन

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सद्य
सद्य
sadya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सद्य १ अव्य॰ [सं॰]
१. आज ही ।
२. इसी समय । अभी ।
३. तुरंत । शीघ्र । झट । तत्काल ।
४. कुछ ही समय पूर्व (को॰) ।
सद्य २ संज्ञा पुं॰ शिव का एक नाम । सद्योजात ।
सद्यः अव्य॰ [सं॰ संद्यस्] दे॰ सद्य । यौ॰—सद्यःकृत = तुरंत किया हुआ । सद्यःकृत = जो तत्काल काटा गया हो । सद्यःकृत्तोत = जो अभी काता और बुना गया हो । सद्यःक्रित = (१) एक एकाह यज्ञ । (२) जो तुरंत खरीदा गया हो । सद्यःपर्युषित = जो एक दिन पूर्व का हो । वासी । सद्यःपाती = शीघ्र गिरनेवाला । सद्यःप्रक्षालक = वह जो तुरंत काम में लाने के हेतु अन्न आदि को साफ करे । सद्यःप्रज्ञाकर = तुरंत प्रज्ञा या बुद्धि देनेवाला । शीघ्र ज्ञान देनेवाला । सद्यःप्राणकर = तुरंत शक्ति प्रदान करनेवाला । सद्यः प्राणहर = शीघ्र प्राण या शक्ति का नाश करनेवाला । सद्यःफल = शीघ्र फलदायक । सद्यःशक्तिकर = तुरंत शक्ति देनेवाला । सद्यःशुद्धि = दे॰ सद्यःशौच । सद्यःशोथ = तुरं त शोथ या सूजन करनेवाला । सद्यःशौच = तुरंत की हुई शुद्धि या शुचिता । सद्यःश्राद्धी = जिसने अभी अभी श्राद्ध कर्म किया हो । सद्यःस्नात = जिसने अभी अभी स्नान किया हो । सद्यःस्नेहन = शीघ्रस्नेह युक्त या स्निग्ध करना ।
सद्यः पाक १ वि॰ [सं॰] जिसका फल तुरंत मिले । जिसके परिणाम में विलंब न हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सद्य n. in उपरि-, तल्प-, सत्त्र-स्˚, qq.vv. (for 2. 3. See p. 1140, col. 1).
2. सद्य m. (for 1. See p. 1139, col. 1) a form of Śiva (= सद्यो-जात), L.
3. सद्य in comp. for सद्यस्.
सद्यः in comp. for सद्यस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सद्यः, [स्] व्य, (समानेऽहनि इति । “सद्यः परुत्परार्य्यैषम इति ।” ५ । ३ । २२ । इति द्यप्रत्ययः समानस्य सभावश्च निपात्यते ।) तत्क्षणम् । तत्पर्य्यायः । सपदि २ । इत्यमरः ॥ द्वे तत्क्षणे तत्काले । समानेऽह्नि सद्यः कुतः क्व कुह इत्यादिनानिपातः । सद्यः पतति मांसेन इति सपदि मुकुलिताक्षीम् । द्बयं दन्त्यादि । इति भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-235-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सद्यः" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सद्यःअव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सद्यः 📚 ➤ आज, उसी दिन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सद्यः 📚दे॰ 'सद्य' । यौ॰—सद्यःकृत = तुरंत किया हुआ । सद्यःकृत = जो तत्काल काटा…🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें