🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:56:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सद्य
sadya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सद्य १ अव्य॰ [सं॰]
१. आज ही ।
२. इसी समय । अभी ।
३. तुरंत । शीघ्र । झट । तत्काल ।
४. कुछ ही समय पूर्व (को॰) ।
सद्य २ संज्ञा पुं॰ शिव का एक नाम । सद्योजात ।
सद्यः अव्य॰ [सं॰ संद्यस्] दे॰ सद्य । यौ॰—सद्यःकृत = तुरंत किया हुआ । सद्यःकृत = जो तत्काल काटा गया हो । सद्यःकृत्तोत = जो अभी काता और बुना गया हो । सद्यःक्रित = (१) एक एकाह यज्ञ । (२) जो तुरंत खरीदा गया हो । सद्यःपर्युषित = जो एक दिन पूर्व का हो । वासी । सद्यःपाती = शीघ्र गिरनेवाला । सद्यःप्रक्षालक = वह जो तुरंत काम में लाने के हेतु अन्न आदि को साफ करे । सद्यःप्रज्ञाकर = तुरंत प्रज्ञा या बुद्धि देनेवाला । शीघ्र ज्ञान देनेवाला । सद्यःप्राणकर = तुरंत शक्ति प्रदान करनेवाला । सद्यः प्राणहर = शीघ्र प्राण या शक्ति का नाश करनेवाला । सद्यःफल = शीघ्र फलदायक । सद्यःशक्तिकर = तुरंत शक्ति देनेवाला । सद्यःशुद्धि = दे॰ सद्यःशौच । सद्यःशोथ = तुरं त शोथ या सूजन करनेवाला । सद्यःशौच = तुरंत की हुई शुद्धि या शुचिता । सद्यःश्राद्धी = जिसने अभी अभी श्राद्ध कर्म किया हो । सद्यःस्नात = जिसने अभी अभी स्नान किया हो । सद्यःस्नेहन = शीघ्रस्नेह युक्त या स्निग्ध करना ।
सद्यः पाक १ वि॰ [सं॰] जिसका फल तुरंत मिले । जिसके परिणाम में विलंब न हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सद्य n. in उपरि-, तल्प-, सत्त्र-स्˚, qq.vv. (for 2. 3. See p. 1140, col. 1).
2. सद्य m. (for 1. See p. 1139, col. 1) a form of Śiva (= सद्यो-जात), L.
3. सद्य in comp. for सद्यस्.
सद्यः in comp. for सद्यस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सद्यः, [स्] व्य, (समानेऽहनि इति । “सद्यः परुत्परार्य्यैषम इति ।” ५ । ३ । २२ । इति द्यप्रत्ययः समानस्य सभावश्च निपात्यते ।) तत्क्षणम् । तत्पर्य्यायः । सपदि २ । इत्यमरः ॥ द्वे तत्क्षणे तत्काले । समानेऽह्नि सद्यः कुतः क्व कुह इत्यादिनानिपातः । सद्यः पतति मांसेन इति सपदि मुकुलिताक्षीम् । द्बयं दन्त्यादि । इति भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-235-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सद्यः" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें