🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:18:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सांप्रत
sāṃprata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सांप्रत १ अव्य॰ [सं॰ साम्प्रत]
१. इसी समय । सद्य: । अभी । तत्काल ।
२. अब । अधुना (को॰) ।
३. ठीक ढंग से । उचित रीती से (को॰) ।
सांप्रत २ वि॰
१. युक्त । मिला हुआ ।
२. योग्य । उचित । उपयुक्त (को॰) ।
३. संगत । प्रासंगिक । सामयिक (को॰) ।
४. प्रत्यक्ष । प्रकट । व्यक्त । उ॰—दाता जग माता पिता दाता सांप्रत देव ।—बाँकी॰ ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ ४७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साम्प्रत mfn. (fr. सम्-प्रति) seasonable, fit, proper, correct (cf. अ-स्˚), Lāṭy.; Sarvad.
belonging to the present time, present (not past or future) comp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1206,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सांप्रत a. 1 Fit, proper, suitable; Ve. 3. 3. --2 Relevant. --तं ind. 1 Now, at this time; हंत स्थानं क्रोधस्य सांप्रतं देव्याः Ve. 1. --2 Immediately. --3 Fitly, properly, seasonably.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1118-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साम्प्रतं, व्य, (सम् च प्रति च द्वयोः समाहारः । ततः प्रज्ञाद्यण् ।) युक्तम् । (यथा, कुमारे । २ । ५५ । “इतः स दैत्यः प्राप्नश्रीर्नेत एवाहति क्षयम् । विषवृक्षोऽपि संवर्द्ध्य स्वयं छेत्तुमसाम्प्रतम् ॥”) इदानीम् । इत्यमरः । ३ । ४ । ११ । २३ ॥ (यथा, ऋतुसंहारे । १ । ७ । “समुद्गतस्वे दचिताङ्गसन्धयो विमुच्य वासांसि गुरूणि साम्प्रतम् । स्तनेषु तन्वं शुकमुन्नतस्तना निवेशयन्ते प्रमदाः सयौवनाः ॥” * ॥ सम्प्रति भवं साम्प्रतम् । अण् । इदानीन्तने, त्रि । यथा, हरिवंशे । ६ । १६ । “वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन् साम्प्रते समुपस्थिते । वैण्यात् प्रभृति राजेन्द्र सर्व्वस्यैतस्य सम्भवः ॥” तथाच तत्रैव । ७ । ३७ । “मनोर्वैवस्वतस्यैते वर्त्तन्ते साम्प्रतेऽन्तरे । इक्षाकुप्रमुखाश्चैव दशपुत्त्रा महात्मनः ॥” तथाच तत्रैव । ८ । ४३ । “तस्य ते कीर्त्तयिष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह । विसर्गं भरतश्रेष्ठ साम्प्रतस्य महाद्युतेः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-336-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें