🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:33 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सनिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सनिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सनिः

अर्थ: पू्जा, सेवा

संस्कृत: गुर्वाद्यारादनम् · पर्याय: अध्येषणा

व्युत्पत्ति: सन् + इन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सनि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. सनि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सनि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनिःसनीसनयः
द्वितीयासनिम्सनीसनीः
तृतीयासन्यासनिभ्याम्सनिभिः
चतुर्थीसनये / सन्यैसनिभ्याम्सनिभ्यः
पञ्चमीसनेः / सन्याःसनिभ्याम्सनिभ्यः
षष्ठीसनेः / सन्याःसन्योःसनीनाम्
सप्तमीसनौ / सन्याम्सन्योःसनिषु
सम्बोधनहे सनेहे सनीहे सनयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सनि
सनि
sani
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(गुरु आदि से) आदरपूर्वक प्रार्थना (2.7.34) अध्येषणा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सनि पु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शनि] दे॰ शनि ।
सनि २ संज्ञा पुं॰, स्त्री॰ [सं॰]
१. दान । भेंट ।
२. अर्चन । पूजन ।
४. विनय । निवेदन ।
५. दिशा [को॰] । यौ॰—सनिकाम = कुछ पाने के लिये इच्छुक । सनिवन्य = भिक्षा या याचना से प्राप्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सनि m. f. (for 2. See p. 1141, col. 3) gain, acquisition, gift, reward (dat. with √ धा, ‘to grant, fulfil’; acc. with √ इ, ‘to go after gifts, go begging’), RV.; AV.; TS.; Br.
सनि mfn. gaining, procuring, bestowing (cf. अश्व-, धन-स्˚ &c.)
2. सनि f. (for 1. See p. 1140, col. 3) a quarter of the sky, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1140,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सनिः 1 Worship, service. --2 A gift, donation. --3 An entreaty, a respectful solicitation (f. also in this sense). --4 Obtaining. --5 A quarter or point of the compass (f. also).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1086-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सनि पु० सन--भाव इन् । १ पजायां २ दाने च सि० कौ० । ३ सतकारपूर्वकनियोगे पुंस्त्रीं० अमरः स्त्रियो वा ङीप् । ४ ङीबत्तः हस्तिकर्णास्फाले शब्दर० ५ दिशि स्त्री शब्दमा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5211,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सनिः, पुं, (सन + “खनिकष्यञ्जीति ।” उणा० ४ । १३९ । इति इः ।) पूजा । दानम् । इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥ (यथा, ऋग्वेदे । १ । १०० । १३ । “तं सचन्ते सनयस्तं धनानि ॥” “सनयो धनस्य दानानि सचन्ते सेवन्ते ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
सनिः, पुं, स्त्री, (सन + “खनिकष्यञ्जीति ।” उणा० ४ । १३९ । इति इः ।) अध्येषणा । इत्यमरः ॥ गुर्व्वादेः सत्कारपूर्व्वकं क्वचिदर्थे नियोजनम् । तच्च हे गुरो अस्माकं कर्म्म कुर्व्वि त्यादिरूपम् । सायते दीयते पुष्पादिकमत्र सनिः षन दु ञ दाने नाम्नीति इः पाच्छोणादीति ईपि सनी च । अन्वेषणादिवदध्येषणा । इति भरतः ॥ दिक् । इति शब्दमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-238-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सनिःसनि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सनि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सनिः 📚 ➤ पू्जा, सेवा
संस्कृत: गुर्वाद्यारादनम् · पर्याय: अध्येषणा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सनि 📚पु ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'शनि'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सनि

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सनिः: सन् + इन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें