🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:50:57 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सपर्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सपर्ये

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सपर्ये

अर्थ: पूजा, अर्चना, सम्मान

संस्कृत: पूजा · पर्याय: पूजा, नमस्या, अपचिति, अर्चा, अर्हणा

व्युत्पत्ति: सपर् + यक् + अ + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सपर्या (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सपर्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. सपर्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. सपर्या (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सपर्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासपर्यासपर्येसपर्याः
द्वितीयासपर्याम्सपर्येसपर्याः
तृतीयासपर्ययासपर्याभ्याम्सपर्याभिः
चतुर्थीसपर्यायैसपर्याभ्याम्सपर्याभ्यः
पञ्चमीसपर्यायाःसपर्याभ्याम्सपर्याभ्यः
षष्ठीसपर्यायाःसपर्ययोःसपर्याणाम्
सप्तमीसपर्यायाम्सपर्ययोःसपर्यासु
सम्बोधनहे सपर्येहे सपर्येहे सपर्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सपर्या
सपर्या
saparyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सपर्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पूजा । आराधना । उपासना ।
२. सत्कार । सेवा टहल (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सपर्या (आ), f., see next.
सपर्या f. (also pl.) worship, homage, adoration (acc. with √ कृ or √ दा, वि- or प्रति-वि-√ धा, and Caus. of √ रच् or नि-√ वृत्, ‘to perform worship, do homage’; with √ लभ् or प्रति-√ ग्रह्, ‘to receive w˚ or h˚’; instr. with √ पूज्, अभि-√ गा, उप-√ आस्, प्रत्य्-उद्-√ इ, ‘to worship, adore, approach reverentially’), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1148,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सपर्या 1 Worship, honouring; सोहं सपर्याविधिभाजनेन R. 5. 22, 2. 22, 35, 13. 46; Śi. 1. 14; Ku. 5. 31. --2 Service, attendance; प्रतिविहितसपर्यासुस्थयोस्तान्यहानि (स्मरसि) U. 1. 26.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1091-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सपर्य्या स्त्री सपर--यक् अ टाप् । पजायाम् “सोऽहं सर्य्या- विशिभाजनेनेति” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5220,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सपर्य्या, स्त्री, (सपर पूजायाम् + “कण्ड्वादिभ्यो यक् ।” ३ । १ । २७ । इति यक् । “अ प्रत्ययात् ।” ३ । ३ । १०२ । इति अः । ततष्टाप् ।) पूजा । इत्यमरः ॥ (यथा, माघे । १ । १४ । “तमर्घ्यमर्घ्यादिकयादिपूरुषः सपर्य्यया साधु स पर्य्यपूपुजत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-255-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सपर्येसपर्या (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सपर्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | सपर्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सपर्ये 📚 ➤ पूजा, अर्चना, सम्मान
संस्कृत: पूजा · पर्याय: पूजा, नमस्या, अपचिति, अर्चा, अर्हणा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सपर्या 📚पूजा । आराधना । उपासना🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सपर्या
पूजा (२.७.३७) — पूजा, नमस्या, अपचिति, अर्चा, अर्हणा

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें