🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:27:54 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सभाजित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सभाजित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सभाजित

अर्थ: सम्मानित

संस्कृत: प्रीतिदर्शनयोः प्रीतिसेवनयोः च

अंग्रेज़ी: to love, to show affection, to serve, to see

व्युत्पत्ति: सभाज्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सभाजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सभाज + क्त
  2. सभाजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सभाज + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सभाजित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासभाजितःसभाजितौसभाजिताः
द्वितीयासभाजितम्सभाजितौसभाजितान्
तृतीयासभाजितेनसभाजिताभ्याम्सभाजितैः
चतुर्थीसभाजितायसभाजिताभ्याम्सभाजितेभ्यः
पञ्चमीसभाजितात् / सभाजिताद्सभाजिताभ्याम्सभाजितेभ्यः
षष्ठीसभाजितस्यसभाजितयोःसभाजितानाम्
सप्तमीसभाजितेसभाजितयोःसभाजितेषु
सम्बोधनहे सभाजितहे सभाजितौहे सभाजिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सभाज (चुरादिगण) · अर्थ: प्रीती करना, स्नेह करना, सेवा करना, देखना (प्रीतिदर्शनयोः प्रीतिसेवनयोः च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसभाजयतिसभाजयतःसभाजयन्ति
मध्यमसभाजयसिसभाजयथःसभाजयथ
उत्तमसभाजयामिसभाजयावःसभाजयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सभाजयति · लट् (आत्मने.): सभाजयते · लिट्: सभाजयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): सभाजयाञ्चक्रे · लुट्: सभाजयिता · लुट् (आत्मने.): सभाजयिता · लृट्: सभाजयिष्यति · लृट् (आत्मने.): सभाजयिष्यते · लोट्: सभाजयतात् · लोट् (आत्मने.): सभाजयताम् · लङ्: असभाजयत् · लङ् (आत्मने.): असभाजयत · विधिलिङ्: सभाजयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): सभाजयेत · आशीर्लिङ्: सभाज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सभाजयिषीष्ट · लुङ्: अससभाजत् · लुङ् (आत्मने.): अससभाजत · लृङ्: असभाजयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): असभाजयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सभाजन · ण्वुल्: सभाजकः · तृच्: सभाजयिता · यत्: सभाज्यः · तव्य: सभाजयितव्यः · अनीयर्: सभाजनीयः · क्त: सभाजितः · क्तवतु: सभाजितवान् · शतृ: सभाजयन् · स्य-शतृ: सभाजयिष्यन् · शानच्: सभाजयमानः · क्त्वा: सभाजयित्वा · ल्यप्: प्रसभाज्य · तुमुन्: सभाजयितुम् · णमुल्: सभाजम् · क्तिन्: सभाक्ति · क्वसु: सभाजयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सभाजित
सभाजित
sabhājita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सभाजित वि॰ [सं॰]
१. आदृत । संमानित । प्रसन्न । तुष्ट ।
२. प्रशंसित । जिसकी प्रशस्ति की गई हो [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सभाजित mfn. served, honoured, gratified, pleased, MBh.; R. &c.
praised, celebrated, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1151,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सभाजितसभाजित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सभाज + क्त 📚
अन्य सम्भावना: सभाजित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सभाज + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सभाजित 📚 ➤ सम्मानित
संस्कृत: प्रीतिदर्शनयोः प्रीतिसेवनयोः च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सभाजित 📚आदृत । संमानित । प्रसन्न । तुष्ट🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • सभाजित = सभा + अजित तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • सभाजित: सभाज + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें