🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:50:50 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

समज्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

समज्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

समज्या

अर्थ: सम्मिलन, सभा

संस्कृत: सभा · पर्याय: परिषद्, गोष्ठी, सभा, समिति, संसद्

व्युत्पत्ति: सम् + अज् + क्यप् + टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. समज्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. समज्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. समज्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. समज्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. सम् + अञ्ज् धातु (रुधादिगण, परस्मैपद) — आशीर्लिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — समज्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमज्यासमज्येसमज्याः
द्वितीयासमज्याम्समज्येसमज्याः
तृतीयासमज्ययासमज्याभ्याम्समज्याभिः
चतुर्थीसमज्यायैसमज्याभ्याम्समज्याभ्यः
पञ्चमीसमज्यायाःसमज्याभ्याम्समज्याभ्यः
षष्ठीसमज्यायाःसमज्ययोःसमज्यानाम्
सप्तमीसमज्यायाम्समज्ययोःसमज्यासु
सम्बोधनहे समज्येहे समज्येहे समज्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — समज्या
समज्या
samajyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समज्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सभा । गोष्ठी । वह स्थान जहाँ लोग मिलें जुलें ।
२. ख्याति । प्रसिद्धि । मशहूरियत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-˚अज्या f. place of meeting, Kauś.
meeting, assembly, L.
fame, celebrity (v.l. for समाज्ञा), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1153,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समज्या 1 A meeting, an assembly. --2 Fame, renown, celebrity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1093-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समज्या स्त्री सम् + अज--क्यप् न वीभावः । १ सभायाम् अमरः २ कीर्त्तौ च रमानाथः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5229,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समज्या, स्त्री, (समजन्ति सङ्गच्छन्तेऽस्यामिति । सम् + अज + “संज्ञायां समजनिषदेति ।” ३ । ३ । ९९ । इति क्यप् ।) सभा । इत्यमरः ॥ कीर्त्तिः । इति तट्टीकायां रायमुकुटः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-267-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
समज्यासमज्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: समज्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | समज्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

समज्या 📚 ➤ सम्मिलन, सभा
संस्कृत: सभा · पर्याय: परिषद्, गोष्ठी, सभा, समिति, संसद्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
समज्या 📚सभा । गोष्ठी । वह स्थान जहाँ लोग मिलें जुलें🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
समज्या
सभा के नाम (२.७.१७) — परिषद्, गोष्ठी, सभा, समिति, संसद्, आस्थानी, आस्थान, सदस्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • समज्या = सम + ज्या कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें