🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:02:28 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सम्मित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सम्मित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सम्मित

अर्थ: मापा हुआ, नापा हुआ

व्युत्पत्ति: सम् + मान् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सम्मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सम्मित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + मा + क्त
  4. मित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + मा + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सम्मित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मितःसम्मितौसम्मिताः
द्वितीयासम्मितम्सम्मितौसम्मितान्
तृतीयासम्मितेनसम्मिताभ्याम्सम्मितैः
चतुर्थीसम्मितायसम्मिताभ्याम्सम्मितेभ्यः
पञ्चमीसम्मितात् / सम्मिताद्सम्मिताभ्याम्सम्मितेभ्यः
षष्ठीसम्मितस्यसम्मितयोःसम्मितानाम्
सप्तमीसम्मितेसम्मितयोःसम्मितेषु
सम्बोधनहे सम्मितहे सम्मितौहे सम्मिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सम्मित
सम्मित
sammita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सम्मित १ वि॰ [सं॰]
१. समान । सदृश । अनुरूप । मिलता जुलता ।
२. मापा या नापा हुआ (को॰) ।
३. समान माप, विस्तार या मूल्य का (को॰) ।
४. युक्त । सज्जित (को॰) ।
५. समान महत्व का (को॰) ।
६. समानुपातिक । समरूप । समनुकूल (को॰) ।
७. दूर तक फैलाया हुआ (को॰) ।
सम्मित २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दूरी । फासला ।
२. वशिष्ठ के एक पुत्र का नाम ।
३. एक योनि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-मित mfn. measured out, measured, meted, BhP.
measuring so much, just so much (no more nor less), MBh.; BhP.
of the same measure or extent, equal, like, same (in length, height, number, value &c.), corresponding to, resembling, passing for (instr., rarely gen.; or comp.), AV. &c. &c.
reaching up to (comp.), ŚBr.; ĀśvŚr.
symmetrical (?), Pañcar.
consisting of, furnished or provided with (instr. or comp.), MBh.; Pañcar.
destined for (comp.), MBh. v, 2462 (B. संधित)
सम्-मित m. N. of a mythical being, Yājñ.
of a son of Vasiṣṭha, VP.
सम्-मित n. distance (ए ifc. = ‘at a distance from’), VarBṛS.
सम्-मित &c. See above.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1180,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संमित p. p. 1 Meted, measured out. --2 Of equal measure, extent or value, equal, similar, like, resembling; कांतासंमिततयो पदेशयुजे K. P. 1; R. 3. 16. --3 As large as, reaching to. --4 Conformable, corresponding, commensurate. --5 Provided or furnished with. --6 Equalized, adapted.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1106-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्मित त्रि० सम् + मा--क्त । १ सदृशे २ तुल्यपरिमाणे च जटा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5247,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्मितः, त्रि, (सं + मा + क्तः ।) समानपरि- माणः । सदृशः । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-286-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सम्मितसम्मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सम्मित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | मित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सम् + मा + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सम्मित 📚 ➤ मापा हुआ, नापा हुआ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सम्मित 📚समान । सदृश । अनुरूप । मिलता जुलता🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सम्मित: सम् + मान् + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬