🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:00:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सयोनि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सयोनि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सयोनि

अर्थ: समान योनिर्यस्य ब.स . , समानस्य सादेशः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सयोनि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सयोनि (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. सयोनि (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सयोनि (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासयोनिसयोनिनीसयोनीनि
द्वितीयासयोनिसयोनिनीसयोनीनि
तृतीयासयोनिनासयोनिभ्याम्सयोनिभिः
चतुर्थीसयोनिने / सयोनयेसयोनिभ्याम्सयोनिभ्यः
पञ्चमीसयोनिनः / सयोनेःसयोनिभ्याम्सयोनिभ्यः
षष्ठीसयोनिनः / सयोनेःसयोनिनोः / सयोन्योःसयोनीनाम्
सप्तमीसयोनिनि / सयोनौसयोनिनोः / सयोन्योःसयोनिषु
सम्बोधनहे सयोनि / हे सयोनेहे सयोनिनीहे सयोनीनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सयोनि
सयोनि
sayoni
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सयोनि १ वि॰ [सं॰]
१. जो एक ही योनि से उत्पन्न हुए हों ।
२. एक ही जाति या वर्ग आदि के ।
सयोनि २ संज्ञा पुं॰
१. इंद्र का एक नाम ।
२. सहोदर भ्राता । सगा भाई (को॰) ।
३. सुपारी आदि काटने का सरौता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—योनि (स-), mfn. having a womb, female, L.
having the same womb, uterine, having a common origin with (instr.), RV.; AV.
connected with the womb or place of origin or birth-place &c., AV.; TS.
स—योनि m. (only L.) ‘one who is from the same womb’, a uterine brother
proximity to a wife (?) a pair of nippers for cutting areca-nut
N. or Indra
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1182,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सयोनि a. 1 Having the same womb, uterine. --2 Closely related to. --3 Closely united with the womb. --निः 1 A whole or uterine brother. --2 A pair of nippers for cutting betel-nut. --3 N. of Indra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1107-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सयोनिः, पुं, (योनिभिः सह वर्त्तमानः ।) इन्द्रः । इति केचित् ॥ योन्या सह वर्त्तमाने समानोत्- पत्तिस्थानके च, त्रि ॥ (यथा ऋग्वेदे । ३ । १ । ६ । “सना अत्र युवतयः सयोनी- रेकं गर्भं दधिरे सप्तवाणीः ॥” “समानमन्तरिक्षं योनिस्थानं यासां ताः ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-287-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सयोनिसयोनि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सयोनि (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | सयोनि (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सयोनि 📚 ➤ समान योनिर्यस्य ब.स . , समानस्य सादेशः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सयोनि 📚जो एक ही योनि से उत्पन्न हुए हों🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • सयोनि = स + योनि अव्ययीभाव (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें