🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:44:26 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सविधः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सविधः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सविधः

अर्थ: ब.स . एक ही प्रकार या ढंग का

संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, आसन्न, सन्निकृष्ट, सनीड

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सविध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सविध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासविधःसविधौसविधाः
द्वितीयासविधम्सविधौसविधान्
तृतीयासविधेनसविधाभ्याम्सविधैः
चतुर्थीसविधायसविधाभ्याम्सविधेभ्यः
पञ्चमीसविधात् / सविधाद्सविधाभ्याम्सविधेभ्यः
षष्ठीसविधस्यसविधयोःसविधानाम्
सप्तमीसविधेसविधयोःसविधेषु
सम्बोधनहे सविधहे सविधौहे सविधाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सविध
सविध
savidha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सविध १ वि॰ [सं॰]
१. निकट । पास । समीप ।
२. समान । सजातीय । एक ही वर्ग का (को॰) ।
सविध २ संज्ञा पुं॰ निकटता । सामीप्य [को॰] ।
सविध ३ अ॰ विधिपूर्वक । विधिवत् ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—विध mfn. of the same kind or sort, APrāt.
proximate, near, Mālatīm.
स—विध n. proximity, Kāv.; Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1190,4)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सविध a. 1 Of the same kind or sort. --2 Near, adjacent, proximate; भूयो भूयः सविधनगररिथ्यया पर्यदंतं Māl. 1. 15. --धं Proximity, vicinity; यस्य न सविधे दयिता दवदहनस्तुहिनदीधितिस्तस्य K. P. 9; किमासेव्यं पुंसां सविधमनवद्यं द्युसरितः 10; N. 2. 47; Śi. 14. 69; Bv. 2. 182.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1110-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सविध त्रि० सह विध्यति विध--क सहस्य सः । १ निकटे अमरः “सविधेऽपि न सूक्ष्मसाक्षिणी” नैषधम् । सह षिधया । २ प्रकारयुते ३ विधानयुक्ते च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5262,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सविधः, त्रि, (समाना विधास्येति ।) निकटम् । इत्यमरः । ३ । १ । ६७ ॥ (यथा, कथासरित्- सागरे । ५३ । ३० । “अग्रे सविधमागत्य राज्ञस्तस्योपविष्टवान् ॥”) समानप्रकारश्च ॥ (यथा, भागवते । ३ । ३ । ८ । “आसां मुहूर्त्त एकस्मिन् नानागारेषु योषिताम् । सविधं जगृहे पाणीननुरूपः स्वमायया ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-312-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सविधःसविध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सविधः 📚 ➤ ब.स . एक ही प्रकार या ढंग का
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, आसन्न, सन्निकृष्ट, सनीड

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सविध 📚निकट । पास । समीप🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सविध
समीप के और नाम (३.१.६६) — सदेश, अभ्याश, समर्याद, सवेश, उपकण्ठ, अन्तिक, अभ्यर्ण, अभ्यग्र

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें