🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:38:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सह्यति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सह्यति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सह्यति

अर्थ: तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना

संस्कृत: चक्यर्थे

अंग्रेज़ी: to be satisfied, to be patient, to tolerate, to resist

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सह् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. सह्यत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + शतृ
  3. सह्यत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सह् (दिवादिगण) · अर्थ: तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना (चक्यर्थे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसह्यतिसह्यतःसह्यन्ति
मध्यमसह्यसिसह्यथःसह्यथ
उत्तमसह्यामिसह्यावःसह्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सह्यति · लिट्: ससाह · लुट्: सहिता · लृट्: सहिष्यति · लोट्: सह्यतात् · लङ्: असह्यत् · विधिलिङ्: सह्येत् · आशीर्लिङ्: सह्यात् · लुङ्: असहीत् · लृङ्: असहिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सहन · ण्वुल्: साहकः · तृच्: सहिता · ण्यत्: साह्यः · तव्य: सहितव्यः · अनीयर्: सहनीयः · क्त: सहितः · क्तवतु: सहितवान् · शतृ: सह्यन् · स्य-शतृ: सहिष्यन् · क्त्वा: सहित्वा · ल्यप्: प्रसह्य · तुमुन्: सहितुम् · णमुल्: साहम् · घञ्: साहः · क्तिन्: साढि · क्वसु: सेहिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सह्यतिसह् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: सह्यत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + शतृ | सह्यत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सह्यति ➤ तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना
संस्कृत: चक्यर्थे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें