🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:59:19 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सार्व

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सार्व

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सार्व

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (fr. सर्व, of which it is also the Vṛddhi form in comp.) relating to all, fit or good for all, Śiś. xiv, 4 (cf

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सार्व (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. सार्व (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सार्व (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासार्वःसार्वौसार्वाः
द्वितीयासार्वम्सार्वौसार्वान्
तृतीयासार्वेणसार्वाभ्याम्सार्वैः
चतुर्थीसार्वायसार्वाभ्याम्सार्वेभ्यः
पञ्चमीसार्वात् / सार्वाद्सार्वाभ्याम्सार्वेभ्यः
षष्ठीसार्वस्यसार्वयोःसार्वाणाम्
सप्तमीसार्वेसार्वयोःसार्वेषु
सम्बोधनहे सार्वहे सार्वौहे सार्वाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सार्व
सार्व
sārva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सार्व १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सार्ब]
१. बुद्ध ।
२. जिन ।
सार्व २ वि॰ [स्त्री॰ सार्वी] सबसे संबंध रखनेवाला । जैसे,—सार्वजनिक, सार्वकालीन, सार्वराष्ट्रीय ।
२. जो सबके लिये उचित या उपयुक्त हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सार्व mfn. (fr. सर्व, of which it is also the Vṛddhi form in comp.) relating to all, fit or good for all, Śiś. xiv, 4 (cf. Pāṇ. v, 1, 10)
general, universal (see comp.)
सार्व m. a Buddha or a Jina, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1210,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सार्व a. (र्वी f.) 1 General, universal. --2 Fit or suitable for all. --र्वः A Buddhist or Jaina saint.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1120-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सार्व्वः, पुं, (सर्व्वस्मै हितः । सर्व्व + “सर्व्वसर्व्व- पुरुषाभ्यां णढञौ ।” ५ । १ । १० । इति णः । बुद्धः । जिनः । इति हेमचन्द्रः ॥ सर्व्वसम्ब- न्धिनि, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-341-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सार्वसार्व (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सार्व (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सार्व 📚 ➤ बुद्ध उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (fr. सर्व, of which it is also the Vṛddhi form in comp.) relating to all, fit or good for all, Śiś. xiv, 4 (cf

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सार्व 📚बुद्ध🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें