🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:46:06 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सास्ना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सास्ना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सास्ना

अर्थ: णित् वृद्धि" गाय या बैल का गलकम्बल

संस्कृत: गलकम्बलः · पर्याय: गलकम्बल

व्युत्पत्ति: सस् + न, णित् वृद्धि

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सास्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. सास्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. सास्ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. सास्ना (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सास्ना (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासास्नासास्नेसास्नाः
द्वितीयासास्नाम्सास्नेसास्नाः
तृतीयासास्नयासास्नाभ्याम्सास्नाभिः
चतुर्थीसास्नायैसास्नाभ्याम्सास्नाभ्यः
पञ्चमीसास्नायाःसास्नाभ्याम्सास्नाभ्यः
षष्ठीसास्नायाःसास्नयोःसास्नानाम्
सप्तमीसास्नायाम्सास्नयोःसास्नासु
सम्बोधनहे सास्नेहे सास्नेहे सास्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सास्ना
सास्ना
sāsnā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गले की लटकती खाल (2.9.64) गलकम्बल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सास्ना संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] गौओं आदि का गलकंबल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सास्ना f. the dewlap of an ox, MaitrS.; Śiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1212,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सास्ना The dew-lap of an ox; गोः सास्नादिमत्त्वं लक्षणं T. S; रोमथंमंथरचलद्गुरुसास्नमासांचक्रे निमीलदलसेक्षणमौक्षकेण Śi. 5. 62.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1121-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सास्ना स्त्री० सस--न णिच्च । गोगलस्थिते लोमसंघाता- त्मके कम्बले अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5288,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सास्ना, स्त्री, (षस स्वप्ने + “रास्नासास्नास्नूणा- वीणाः” उणा० ३ । १५ । इति नप्रत्ययेन साधुः । गलकम्बलः । इत्यमरः । २ । ९ । ६३ ॥ (यथा, माघे । ५ । ६२ । “रोमन्थमन्थरचलद्गुरुसास्नमासा- ञ्चक्रे निमीलदलसेक्षणमौक्षकेण ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-343-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सास्ना" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सास्नासास्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सास्ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | सास्ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सास्ना 📚 ➤ णित् वृद्धि" गाय या बैल का गलकम्बल
संस्कृत: गलकम्बलः · पर्याय: गलकम्बल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सास्ना 📚गौओं आदि का गलकंबल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सास्ना

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें