🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:33 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सिनः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सिनः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सिनः

अर्थ: ग्रास, कौर

व्युत्पत्ति: सि + नक्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सिन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सिन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासिनःसिनौसिनाः
द्वितीयासिनम्सिनौसिनान्
तृतीयासिनेनसिनाभ्याम्सिनैः
चतुर्थीसिनायसिनाभ्याम्सिनेभ्यः
पञ्चमीसिनात् / सिनाद्सिनाभ्याम्सिनेभ्यः
षष्ठीसिनस्यसिनयोःसिनानाम्
सप्तमीसिनेसिनयोःसिनेषु
सम्बोधनहे सिनहे सिनौहे सिनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सिन
सिन
sina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सिन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शरीर । देह ।
२. वस्त्र । पहनावा ।
३. ग्रास । कौर ।
४. कुंभी का पेड़ जो हिमालय की तराई में होता है और जिसकी छाल का काढ़ा आम और अतीसार में दिया जाता है ।
सिन २ वि॰
१. काना । एक आँख का ।
२. सित । श्वेत ।
सिन ३ संज्ञा पुं॰ [अ॰] अम्र । अवस्था । वयस । उ॰—कहाँ यह जबानी फिर य सिन ।—प्रेमघन॰, भा॰ २, पृ॰ ४०८ ।
२. दशन । दंत । दाँत (को॰) । यौ॰—सिनरसीद = वृद्ध । गतायु । बूढ़ा । सिनरसीदी = बुढ़ौती । बुढ़ापा । वृद्धावस्था । मुहा॰—सिन को पहुँचना = सयाना होना । वयस्क होना । सिन या सिन से उतरना = जवानी ढलना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सिन mfn. (for 2. See s.v.) stuck fast (as food in the throat), Pat. on Pāṇ. viii, 2, 47, Vārtt. 4
सिन m. a bond, fetter, L.
2. सिन n. (accord. to some fr. a √ सा = ἁ in ἅμεναι; fr. which also सिन्व, सिन्वत् in अ-स्˚; for 1. सिन See p. 1213, col. 1) provision, store (accord. to Naigh. = अन्न, ‘food’; accord. to others ‘reward, pay’), RV.
सिन m. (only L.) the body
a garment
Careya Arborea
सिन mf(ई)n. white (= 3. सित), L.
blind, one eyed (= काण), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1213,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सिन a. 1 White. --2 One-eyed. --नः A morsel, mouthful. --नं 1 The body. --2 Ved. Food.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1124-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिन पु० सीयते वध्यते सि--क्त ग्रासे तस्य नः । १ ग्रामे तस्य बद्धत्वात्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5298,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिनं, क्ली, (सिनोति बध्राति आत्मानमिति । षिञ् बन्धने + “इण्षिञ्जीति ।” उणा० ३ । २ । इति नक् ।) शरीरम् । इति संक्षिप्तसारो- णादिवृत्तिः ॥ (अन्नम् । इति निघण्टुः । २ । ७ ॥
सिनः, पुं, (सिनोतीति । षिञ् बन्धने + “इण् सिञ्जीति ।” उणा० ३ । २ । इति नक् ।) ग्रासः । इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥ काणः । इति केचित् ॥ शुक्लगुणविशिष्टे, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-352-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सिनःसिन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सिनः 📚 ➤ ग्रास, कौर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सिन 📚शरीर । देह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें