🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:45:21 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सीक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सीक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सीक

अर्थ: (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: सेचने

अंग्रेज़ी: to sprinkle

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सीक् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सीक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासीकःसीकौसीकाः
द्वितीयासीकम्सीकौसीकान्
तृतीयासीकेनसीकाभ्याम्सीकैः
चतुर्थीसीकायसीकाभ्याम्सीकेभ्यः
पञ्चमीसीकात् / सीकाद्सीकाभ्याम्सीकेभ्यः
षष्ठीसीकस्यसीकयोःसीकानाम्
सप्तमीसीकेसीकयोःसीकेषु
सम्बोधनहे सीकहे सीकौहे सीकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सीक् (भ्वादिगण) · अर्थ: (सेचने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसीकतेसीकेतेसीकन्ते
मध्यमसीकसेसीकेथेसीकध्वे
उत्तमसीकेसीकावहेसीकामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): सीकते · लिट् (आत्मने.): सिसीके · लुट् (आत्मने.): सीकिता · लृट् (आत्मने.): सीकिष्यते · लोट् (आत्मने.): सीकताम् · लङ् (आत्मने.): असीकत · विधिलिङ् (आत्मने.): सीकेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सीकिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): असीकिष्ट · लृङ् (आत्मने.): असीकिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सीकन · ण्वुल्: सीककः · तृच्: सीकिता · ण्यत्: सीक्यः · तव्य: सीकितव्यः · अनीयर्: सीकनीयः · क्त: सीकितः · क्तवतु: सीकितवान् · शानच्: सीकमानः · क्त्वा: सीकित्वा · ल्यप्: प्रसीक्य · तुमुन्: सीकितुम् · णमुल्: सीकम् · घञ्: सीकः · क्तिन्: सीक्ति · क्वसु: सिसीक्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सीक
सीक
sīka
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सीक सेचने भ्वा० आ० सक० सेट् । सीकते असेकिष्ट । ऋदित् चङि न ह्रस्वः । पर्युदासेन न गोपदेशः ।
सीक स्पर्शे वा चु० उभ० पक्षे भ्वा० प० सक० सेट् । सीक- यति ते सीकति असीसिकत् त असीकीत् । पर्य्युदासान्न षोपदेशः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5299,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सीक, ऋ ङ सेके । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- आत्म०-सक०-सेट् ।) ऋ, असिसीकत् । ङ, सेकते । इति दुर्गादासः ॥
सीक, कि आमृशि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरा०- पक्षे भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) कि, सीकयति सीकति । आमृशि स्थर्शे । प्रमाणं तालव्यादौ दृश्यम् । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-355-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सीकसीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सीक् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सीक 📚 ➤ (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: सेचने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सीक 📚सेचने भ्वा० आ० सक० सेट् । सीकते असेकिष्ट । ऋदित् चङि न ह्रस्वः । पर्यु…🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सीक: सीक् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें