🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:32:59 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सूनू

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सूनू

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सूनू

अर्थ: पुत्र

संस्कृत: पुत्रः · पर्याय: आत्मज, तनय, सुत, पुत्र, दायाद

व्युत्पत्ति: सू + नुक्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सूनु (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. सूनु (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. सूनु (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सूनु (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासूनुःसूनूसूनवः
द्वितीयासूनुम्सूनूसूनून्
तृतीयासूनुनासूनुभ्याम्सूनुभिः
चतुर्थीसूनवेसूनुभ्याम्सूनुभ्यः
पञ्चमीसूनोःसूनुभ्याम्सूनुभ्यः
षष्ठीसूनोःसून्वोःसूनूनाम्
सप्तमीसूनौसून्वोःसूनुषु
सम्बोधनहे सूनोहे सूनूहे सूनवः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सूनु
सूनु
sūnu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पुत्र के नाम (2.6.27) आत्मज · तनय · सुत · पुत्र
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूनु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पुत्र । संतान ।
२. छोटा भाई । अनुज ।
३. नाती । दौहित्र ।
४. एक वैदिक ऋषि का नाम ।
५. सूर्य ।
६. आक । अर्क वृक्ष ।
७. वह जो सोमरस चुवाता हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सूनु m. one who urges or incites, an inciter, Sāy. on RV. i, 103, 4
the sun (= सवितृ), L.
2. सूनु m. a son, child, offspring, RV. &c. &c.
a younger brother, Kir. i, 24
a daughter's son, W.
N. of a Ṛṣi (having the patr. Ārbhava or Kāśyapa, author of RV. x, 176), Anukr.; IndSt.
सूनु f. a daughter, Mn. i, 10.
सूनु [cf. Zd. hunu; Lith. sūnùs; Slav. synǔ; Goth. sunus; Angl.Sax. sunu; Eng. son; Germ. Sohn.]
3. सूनु m. (for 1. 2. See under √ 1. 2. सू) one who presses out or extracts the Soma-juice, RV. iii, 1, 12 (= 1. सोतृ, Sāy.)
1. 2. 3. सूनु . See under √ 1. 2. सू, and p. 1241, col. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1239,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूनुः [सू-नुक्] 1 A son; पितुरहमेवैको सूनुरभवं K. --2 A child, an offspring. --3 A grandson (daughter's son). --4 A younger brother. --5 The sun. --6 The Arka plant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूनु पु० सू--नुक् । १ पुत्रे २ अनुजे ३ सूर्य्ये मेदि० ४ र्कवृक्षे च । ५ कन्यायां स्त्री वा ऊङ् हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5327,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूनुः, पुं, (सूयते इति । सू + “सुवः कित् ।” उणा० ३ । ३५ । इति नुः । स च कित् ।) पुत्त्रः । (यथा, रघुः । १ । ९५ । “सूनुः सुनृतवाक् स्रष्टुः विससर्ज्जोदितश्रियम् ॥”) अनुजः । सूर्य्यः । इति मेदिनी ॥ अर्कवृक्षः । इत्यमरः ॥
सूनुः, स्त्री, (सू + नुः । वा ऊङ् ।) कन्या । इति हेमचन्द्रः ॥
सूनुः, स्त्री, (सू + नुः । वा ऊङ् ।) कन्या । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-395-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सूनूसूनु (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: सूनु (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | सूनु (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सूनू 📚 ➤ पुत्र
संस्कृत: पुत्रः · पर्याय: आत्मज, तनय, सुत, पुत्र, दायाद

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सूनु 📚पुत्र । संतान🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सूनु
पुत्र के नाम (२.६.२७) — आत्मज, तनय, सुत, पुत्र

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें