🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:55:32 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सेवित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सेवित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सेवित

अर्थ: सेवा किया गया, जिसकी टहल की गई है, पूजा किया गया

संस्कृत: सेवने

अंग्रेज़ी: to serve, to devote oneself, practise

व्युत्पत्ति: सेव् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सेवित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सेव् + क्त
  2. सेवित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सेव् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सेवित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेवितःसेवितौसेविताः
द्वितीयासेवितम्सेवितौसेवितान्
तृतीयासेवितेनसेविताभ्याम्सेवितैः
चतुर्थीसेवितायसेविताभ्याम्सेवितेभ्यः
पञ्चमीसेवितात् / सेविताद्सेविताभ्याम्सेवितेभ्यः
षष्ठीसेवितस्यसेवितयोःसेवितानाम्
सप्तमीसेवितेसेवितयोःसेवितेषु
सम्बोधनहे सेवितहे सेवितौहे सेविताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सेव् (भ्वादिगण) · अर्थ: सेवा करना, चाकरी करना (सेवने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसेवतेसेवेतेसेवन्ते
मध्यमसेवसेसेवेथेसेवध्वे
उत्तमसेवेसेवावहेसेवामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): सेवते · लिट् (आत्मने.): सिषेवे · लुट् (आत्मने.): सेविता · लृट् (आत्मने.): सेविष्यते · लोट् (आत्मने.): सेवताम् · लङ् (आत्मने.): असेवत · विधिलिङ् (आत्मने.): सेवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सेविषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): असेविष्ट · लृङ् (आत्मने.): असेविष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सेवन · ण्वुल्: सेवकः · तृच्: सेविता · ण्यत्: सेव्यः · तव्य: सेवितव्यः · अनीयर्: सेवनीयः · क्त: सेवितः · क्तवतु: सेवितवान् · शानच्: सेवमानः · क्त्वा: सेवित्वा · ल्यप्: प्रसेव्य · तुमुन्: सेवितुम् · णमुल्: सेवम् · घञ्: सेवः · क्तिन्: सयूति · क्वसु: सिषेवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सेवित
सेवित
sevita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गोष्पद (3.3.101) गाय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सेवित १ वि॰ [सं॰]
१. जिसकी सेवा टहल की गई हो । वरिवस्थित । उपचरित ।
२. जिसकी पूजा की गई हो । पूजित । उपासित । आराधित । उ॰—जटाजूट रवि कोटि समाना । मुनिगन सेवित ज्ञान निधाना ।—गिरिधरदास (शब्द॰) ।
३. जिसका प्रयोग या व्यवहार किया गया हो । व्यबह्रत ।
४. आश्रित ।
५. युक्त या संपन्न (को॰) ।
६. उपभोग किया हुआ । उपभुक्त ।
सेवित २ संज्ञा पुं॰
१. बदर फल । बेर ।
२. सेब ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेवित mfn. dwelt in, visited, frequented, followed, served &c. (see √ सेव्)
furnished or endowed with, abounding in (comp.), R.
सेवित n. = 1. सेवि, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1247,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सेवित p. p. [सेव्-क्त] 1 Served, attended upon, worshipped. --2 Followed, practised, pursued. --3 Frequented by, resorted to, inhabited by, haunted by; Pt. 5. 23. --4 Protected, preserved. --5 Enjoyed, used. --तं 1 An apple. --2 The jujube.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1138-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सेवित त्रि० सेव--क्त । १ आराधिते शब्दर० । ३ आश्रिते ४ ठप- युक्ते च ५ सेविफले न० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5332,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सेवितः, त्रि, (सेव + क्तः ।) समुपासितगुर्व्वादिः । तत्पर्य्यायः । वरिवसितः २ वरिवस्यितः ३ उपासितः ४ उपचरितः ५ । इति शब्दरत्ना- वली ॥ आराधितः । उपभुक्तः । आश्रितः । इति सेवधात्वर्थदर्शनात् ॥ (यथा, महाभारते । १ । १७ । ६ । “काञ्चनाभरणं चित्रं देवगन्धर्व्वसेवितम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-413-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सेवित" आता है (7)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सेवितसेवित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सेव् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: सेवित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सेव् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सेवित 📚 ➤ सेवा किया गया, जिसकी टहल की गई है, पूजा किया गया
संस्कृत: सेवने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सेवित 📚जिसकी सेवा टहल की गई हो । वरिवस्थित । उपचरित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सेवित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सेवित: सेव् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें