🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:51:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सोढवत्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सोढवत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सोढवत्

अर्थ: क्षमा करना, सहन करना (भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: मर्षणे

अंग्रेज़ी: one who has borne or endured, MW.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सोढवत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु
  2. सोढवत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु
  3. सोढवत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सोढवत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासोढवत् / सोढवद्सोढवतीसोढवन्ति
द्वितीयासोढवत् / सोढवद्सोढवतीसोढवन्ति
तृतीयासोढवतासोढवद्भ्याम्सोढवद्भिः
चतुर्थीसोढवतेसोढवद्भ्याम्सोढवद्भ्यः
पञ्चमीसोढवतःसोढवद्भ्याम्सोढवद्भ्यः
षष्ठीसोढवतःसोढवतोःसोढवताम्
सप्तमीसोढवतिसोढवतोःसोढवत्सु
सम्बोधनहे सोढवत् / हे सोढवद्हे सोढवतीहे सोढवन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सह् (भ्वादिगण) · अर्थ: क्षमा करना, सहन करना (मर्षणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसहतेसहेतेसहन्ते
मध्यमसहसेसहेथेसहध्वे
उत्तमसहेसहावहेसहामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): सहते · लिट् (आत्मने.): सेहे · लुट् (आत्मने.): सहिता · लृट् (आत्मने.): सहिष्यते · लोट् (आत्मने.): सहताम् · लङ् (आत्मने.): असहत · विधिलिङ् (आत्मने.): सहेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सहिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): असहिष्ट · लृङ् (आत्मने.): असहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सहन · ण्वुल्: साहकः · तृच्: सोढा · यत्: सह्यः · तव्य: सोढव्यः · अनीयर्: सहनीयः · क्त: सोढः · क्तवतु: सोढवान् · शानच्: सहमानः · क्त्वा: सोढ्वा · ल्यप्: प्रसह्य · तुमुन्: सोढुम् · णमुल्: साहम् · घञ्: साहः · क्तिन्: सोढि · क्वसु: सेहिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सोढवत्
सोढवत्
soḍhavat
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सोढवत् वि॰ [सं॰] जिसने सहन किया हो । सहनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सोढ—वत् mfn. one who has borne or endured, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1248,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सोढवत्सोढवत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु 📚
अन्य सम्भावना: सोढवत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु | सोढवत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सह् + क्तवतु

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सोढवत् 📚 ➤ क्षमा करना, सहन करना (भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: मर्षणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सोढवत् 📚जिसने सहन किया हो । सहनेवाला🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सोढवत्: सह् + क्तवतु — भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬