🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:31:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सोहीं

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सोहि+ईं

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सोहि

अर्थ: तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना

संस्कृत: चक्यर्थे

अंग्रेज़ी: to be satisfied, to be patient, to tolerate, to resist

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सुह् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सुह् (दिवादिगण) · अर्थ: तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना (चक्यर्थे)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअसोहीत् / असोहीद्असोहिष्टाम्असोहिषुः
मध्यमअसोहीःअसोहिष्टम्असोहिष्ट
उत्तमअसोहिषम्असोहिष्वअसोहिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सुह्यति · लिट्: सुषोह · लुट्: सोहिता · लृट्: सोहिष्यति · लोट्: सुह्यतात् · लङ्: असुह्यत् · विधिलिङ्: सुह्येत् · आशीर्लिङ्: सुह्यात् · लुङ्: असोहीत् · लृङ्: असोहिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सोहन · ण्वुल्: सोहकः · तृच्: सोहिता · ण्यत्: सोह्यः · तव्य: सोहितव्यः · अनीयर्: सोहनीयः · क्त: सुहितः · क्तवतु: सुहितवान् · शतृ: सुह्यन् · स्य-शतृ: सोहिष्यन् · क्त्वा: सुहित्वा · ल्यप्: प्रसुह्य · तुमुन्: सोहितुम् · णमुल्: सोहम् · घञ्: सोहः · क्तिन्: सूढि · क्वसु: सुषुह्वान्

ईं

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (fr. pronominal base 3. इ), Ved. a particle of affirmation and restriction (generally after short words at the

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सुह्
सुह्
suh
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सुह् (cf. √ सह्) cl. 4. P. सुह्यति, to satisfy, gladden, Dhātup. xxvi, 21; to be glad, rejoice, ib.; to bear, endure, support, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1239,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सोहिसुह् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
ईंअव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सोहि 📚 ➤ तृप्त होना, सहन करना, प्रतिरोध करना
संस्कृत: चक्यर्थे

ईं 📚 ➤ (fr. pronominal base 3. इ), Ved. a particle of affirmation and restriction (generally after short words at the (अंग्रेज़ी कोश)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सुह् 📚(cf. √ सह्) cl. 4. P. सुह्यति, to satisfy, gladden, Dhātup. xxvi, 21; …🔵
ईं 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
सोहींसोहि + ईंदीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें