🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:04:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सौधः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सौधः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सौधः

अर्थ: अमृतमय, अमृतसम्बन्धी

संस्कृत: राजगृहम् · पर्याय: राजसदन

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सौध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सौध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासौधःसौधौसौधाः
द्वितीयासौधम्सौधौसौधान्
तृतीयासौधेनसौधाभ्याम्सौधैः
चतुर्थीसौधायसौधाभ्याम्सौधेभ्यः
पञ्चमीसौधात् / सौधाद्सौधाभ्याम्सौधेभ्यः
षष्ठीसौधस्यसौधयोःसौधानाम्
सप्तमीसौधेसौधयोःसौधेषु
सम्बोधनहे सौधहे सौधौहे सौधाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सौध
सौध
saudha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
राजमहल (2.2.10) राजसदन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सौध १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भवन । प्रसाद । अट्टालिका । महल । उ॰—जहाँ विमान वनितान के श्रमजल हरत अनूप । सौध पताकनि के बसन होइ बिजन अनुरूप ।—मतिराम (शब्द॰) ।
२. चाँदी । रजत ।
३. दुधिया पत्थर । दुग्धपाषाण ।
४. एक प्रकार का रत्न (को॰) ।
५. चूना (को॰) ।
६. चुने से धवलित गृह (को॰) ।
सौध २ वि॰
१. सफेदी, पलस्तर या अस्तरकारी किया हुआ ।
२. सुधा से युक्त (को॰) ।
३. सुधा संबंधी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौध mfn. (fr. सुधा) having plaster or cement, plastered, stuccoed, R.
made of or coming from Euphorbia Antiquorum, Suśr.; Pañcar.
सौध m. calcareous spar (= दुग्ध-पषाणा), L.
सौध n. (and m. g. अर्धर्चादि) a stuccoed mansion, any fine house, palace &c., MBh.; Kāv. &c.
सौध n. silver, L.
opal (accord. to some).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1252,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौध a. (धी f.) [सुधया निर्मितं रक्तं वा अण्] 1 Relating to, or having, nectar. --2 Having plaster, or plastered. --धं 1 A white-washed mansion, any stuccoed house. --2 Any great mansion or palace, large house; सौधवासमुटजेन विस्मृतः संचिकाय फलनिःस्पृहस्तपः R. 19. 2, 7. 5, 13. 40. --3 Silver. --4 Opal. --Comp. --कारः {1} a plasterer. {2} a builder of a house. --वासः a palatial building.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1140-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौध पुं न० सुधया लेपनद्रव्येण रक्तम् अण् । १ राजसदनभेदे अमरः । सुधां तद्वर्णमर्हति अण् । २ रूप्ये न० ३ दुग्धपाषाणे पु० राजनि० । ४ सुधासम्बन्धिनि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5338,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौधः, पुं, क्ली, (सुधालेपोऽस्यास्तीति । ज्योत्स्नादि- त्वादण् । (राजसदनम् । इत्यमरः । २ । २ । १० ॥ (यथा, रघुः । ८ । ९३ । “तस्य प्रसह्य हृदयं किल शोकशङ्कुः प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं विभेद ॥”) रौप्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ सुधासम्बन्धिनि, त्रि ॥ (यथा, रामायणे । २ । ८० । १९ । “प्रसादमालासंयुक्ताः सौधप्राकारसंवृताः ॥” तथाच सुश्रुते । १ । ४४ । “विरेचनानां तीक्ष्णानां पयः सौधं परं मतम् ॥”)
सौधः, पुं, दुग्धपाषाणः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-424-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सौध" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सौधःसौध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सौधः 📚 ➤ अमृतमय, अमृतसम्बन्धी
संस्कृत: राजगृहम् · पर्याय: राजसदन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सौध 📚भवन । प्रसाद । अट्टालिका । महल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
सौध

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें