🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:25:00 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सौध
saudha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
राजमहल (2.2.10) राजसदन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सौध १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भवन । प्रसाद । अट्टालिका । महल । उ॰—जहाँ विमान वनितान के श्रमजल हरत अनूप । सौध पताकनि के बसन होइ बिजन अनुरूप ।—मतिराम (शब्द॰) ।
२. चाँदी । रजत ।
३. दुधिया पत्थर । दुग्धपाषाण ।
४. एक प्रकार का रत्न (को॰) ।
५. चूना (को॰) ।
६. चुने से धवलित गृह (को॰) ।
सौध २ वि॰
१. सफेदी, पलस्तर या अस्तरकारी किया हुआ ।
२. सुधा से युक्त (को॰) ।
३. सुधा संबंधी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौध mfn. (fr. सुधा) having plaster or cement, plastered, stuccoed, R.
made of or coming from Euphorbia Antiquorum, Suśr.; Pañcar.
सौध m. calcareous spar (= दुग्ध-पषाणा), L.
सौध n. (and m. g. अर्धर्चादि) a stuccoed mansion, any fine house, palace &c., MBh.; Kāv. &c.
सौध n. silver, L.
opal (accord. to some).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1252,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौध a. (धी f.) [सुधया निर्मितं रक्तं वा अण्] 1 Relating to, or having, nectar. --2 Having plaster, or plastered. --धं 1 A white-washed mansion, any stuccoed house. --2 Any great mansion or palace, large house; सौधवासमुटजेन विस्मृतः संचिकाय फलनिःस्पृहस्तपः R. 19. 2, 7. 5, 13. 40. --3 Silver. --4 Opal. --Comp. --कारः {1} a plasterer. {2} a builder of a house. --वासः a palatial building.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1140-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौध पुं न० सुधया लेपनद्रव्येण रक्तम् अण् । १ राजसदनभेदे अमरः । सुधां तद्वर्णमर्हति अण् । २ रूप्ये न० ३ दुग्धपाषाणे पु० राजनि० । ४ सुधासम्बन्धिनि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5338,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौधः, पुं, क्ली, (सुधालेपोऽस्यास्तीति । ज्योत्स्नादि- त्वादण् । (राजसदनम् । इत्यमरः । २ । २ । १० ॥ (यथा, रघुः । ८ । ९३ । “तस्य प्रसह्य हृदयं किल शोकशङ्कुः प्लक्षप्ररोह इव सौधतलं विभेद ॥”) रौप्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ सुधासम्बन्धिनि, त्रि ॥ (यथा, रामायणे । २ । ८० । १९ । “प्रसादमालासंयुक्ताः सौधप्राकारसंवृताः ॥” तथाच सुश्रुते । १ । ४४ । “विरेचनानां तीक्ष्णानां पयः सौधं परं मतम् ॥”)
सौधः, पुं, दुग्धपाषाणः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-424-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सौध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें