🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:41:16 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तभः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तभः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तभः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: रोधने स्तम्भने च

अंग्रेज़ी: to stop,to hinder,to become stiff, to obstruct

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तम्भ् धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. स्तभ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्तम्भ् (क्र्यादिगण) · अर्थ: (रोधने स्तम्भने च)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअस्तभत् / अस्तभद् / अस्तम्भीत् / अस्तम्भीद्अस्तभताम् / अस्तम्भिष्टाम्अस्तभन् / अस्तम्भिषुः
मध्यमअस्तभः / अस्तम्भीःअस्तभतम् / अस्तम्भिष्टम्अस्तभत / अस्तम्भिष्ट
उत्तमअस्तभम् / अस्तम्भिषम्अस्तभाव / अस्तम्भिष्वअस्तभाम / अस्तम्भिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तभ्नाति · लिट्: तस्तम्भ · लुट्: स्तम्भिता · लृट्: स्तम्भिष्यति · लोट्: स्तभ्नातु · लङ्: अस्तभ्नात् · विधिलिङ्: स्तभ्नीयात् · आशीर्लिङ्: स्तभ्यात् · लुङ्: अस्तभत् · लृङ्: अस्तम्भिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तम्भन · ण्वुल्: स्तम्भकः · तृच्: स्तम्भिता · ण्यत्: स्तम्भ्यः · तव्य: स्तम्भितव्यः · अनीयर्: स्तम्भनीयः · क्त: स्तब्धः · क्तवतु: स्तब्धवान् · शतृ: स्तभ्नुवन् · स्य-शतृ: स्तम्भिष्यन् · क्त्वा: स्तब्ध्वा · ल्यप्: प्रस्तभ्य · तुमुन्: स्तम्भितुम् · णमुल्: स्तम्भम् · घञ्: स्तम्भः · क्तिन्: स्तब्धि · क्वसु: तस्तभ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तम्भ्
स्तम्भ्
stambh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तम्भ् or स्तभ् (connected with √ स्कम्भ्, q.v.; in native lists written स्तन्भ्) cl. 5. 9. P. (Dhātup. xxxi, 7) स्तभ्नोति, स्तभ्नाति (cf. Pāṇ. iii, 1, 82), or cl. 1. Ā. (x, 26) स्तम्भते (pr. p. also स्तम्भत्, Hariv., स्तभमान [q.v.] AitĀr.; pf. तस्तम्भ, ˚म्भत्, तस्तभुः, p. तस्तभ्वस्, ˚वान, RV.; तस्तभान, तस्तम्भे, MBh.; aor. अस्तम्भीत्; अस्ताम्प्सीत्, TBr.; अस्तभत् Gr.; fut. स्तम्भिता, ˚भिष्यति, ib.; inf. स्तब्धुम्, Kathās.; ind.p. स्तब्ध्वा, AV. &c.; स्तम्भित्वा, MBh.; -स्तभ्य and -स्तम्भम्, Br.), to fix firmly, support, sustain, prop (esp. the heavens), RV.; AV.; Br.; to support or hold up by contact with, reach up to (acc.), MBh.; Hariv.; to stop, stop up, arrest, make stiff or immovable, paralyze, RV. &c. &c.; (Ā.) to rest or lean on (loc.), Hcar.; to become stiff or immovable, Bhaṭṭ.; to become solid, MBh. xii, 6807 : Pass. स्तभ्यते (aor. अस्तम्भि), to be firmly fixed or supported or propped &c., MBh.; Kāv. &c.: Caus. स्तभायति, to make firm, support, RV.; to stop, arrest, ib.; स्तम्भयति, ˚ते (aor. अतस्तम्भत्), to fix, establish, erect, MBh.; Kāv. &c.; to make stiff or rigid, paralyze, Suśr.; to make solid, ib.; to stop, arrest (also by magic), suppress, check, restrain, ib. : Desid. तिस्तम्भिषति Gr.: Intens. तास्तभ्यते, ib. [cf. Gk. στέμϕυλον, στέμβω, στείβω; Lith. stambras, stimbras; Germ. stampfôn, stampfen; Eng. stamp, stump.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1258,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तंभ् {c1c} A., {c5c} {c9c} P. (स्तंभते, स्तभ्नोति, स्तभ्नाति, स्तांभित or स्तब्धः; the स् of the root being changed to ष् after prepositions ending in इ or उ and also after अव) 1 To stop, hinder, arrest, suppress; कंठः स्तंभितबाष्पवृत्तिकलुषः Ś. 4. 5. --2 To make firm or stiff, to make immovable. --3 To stupefy, paralyze, benumb; प्राणा दध्वंसिरे गात्रं तस्तंभे च हते प्रिये Bk. 14. 55. --4 To prop, support, [] uphold, sustain. --5 To become stiff, rigid or immovable. --6 To be proud or elated, be stiff-necked. (The following verse illustrates the root in its different conjugations: --स्तंभते पुरुषः प्रायो यौवनेन धनने च । न स्तभ्नाति क्षितीशोऽपि न स्तभ्नोति युवाप्यसौ ॥). --Caus. (स्तंभयति-ते). 1 To stop, arrest. --2 To make firm or rigid. --3 To paralyze. --4 To prop, support.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1144-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तभःस्तम्भ् धातु (क्र्यादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: स्तभ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तभः 📚 ➤ to stop,to hinder,to become stiff, to obstruct (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: रोधने स्तम्भने च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तम्भ् 📚or स्तभ् (connected with √ स्कम्भ्, q.v.; in native lists written स्तन…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें