🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 08:37:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्पशति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्पशति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्पशति

अर्थ: अवरोध करना, रोकना, एकत्र करना, स्पर्श करना, छूना

संस्कृत: बाधनस्पर्शनयोः

अंग्रेज़ी: to obstruct,to stop, to hinder, to touch, to collect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्पश् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. स्पशता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: स्पश + तल् (भाववाचक)
  3. स्पशत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्पश् + शतृ
  4. स्पशत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्पश् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्पश् (भ्वादिगण) · अर्थ: अवरोध करना, रोकना, एकत्र करना, स्पर्श करना, छूना (बाधनस्पर्शनयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्पशतिस्पशतःस्पशन्ति
मध्यमस्पशसिस्पशथःस्पशथ
उत्तमस्पशामिस्पशावःस्पशामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्पशति · लट् (आत्मने.): स्पशते · लिट्: पस्पाश · लिट् (आत्मने.): पस्पशे · लुट्: स्पशिता · लुट् (आत्मने.): स्पशिता · लृट्: स्पशिष्यति · लृट् (आत्मने.): स्पशिष्यते · लोट्: स्पशतात् · लोट् (आत्मने.): स्पशताम् · लङ्: अस्पशत् · लङ् (आत्मने.): अस्पशत · विधिलिङ्: स्पशेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): स्पशेत · आशीर्लिङ्: स्पश्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): स्पशिषीष्ट · लुङ्: अस्पशीत् · लुङ् (आत्मने.): अस्पशिष्ट · लृङ्: अस्पशिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अस्पशिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्पशन · ण्वुल्: स्पाशकः · तृच्: स्पशिता · ण्यत्: स्पाश्यः · तव्य: स्पशितव्यः · अनीयर्: स्पशनीयः · क्त: स्पशितः · क्तवतु: स्पशितवान् · शतृ: स्पशन् · स्य-शतृ: स्पशिष्यन् · शानच्: स्पशमानः · क्त्वा: स्पशित्वा · ल्यप्: प्रस्पश्य · तुमुन्: स्पशितुम् · णमुल्: स्पाशम् · घञ्: स्पाशः · क्तिन्: स्पष्टि · क्वसु: पस्पश्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्पशतिस्पश् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: स्पशता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: स्पश + तल् (भाववाचक) | स्पशत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्पश् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्पशति ➤ अवरोध करना, रोकना, एकत्र करना, स्पर्श करना, छूना
संस्कृत: बाधनस्पर्शनयोः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें