🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:09:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्फुर्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्फुर्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्फुर्

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्फुर्
स्फुर्
sphur
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. स्फुर् (cf. √ स्फर्) cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 95) स्फुरति (mc. also ˚ते; p. स्फुरत् and स्फुरमाण [qq.vv.]; only in pres. base, but See अप-√ स्फुर्; Gr. also pf. पुस्फोर, पुस्फुरे; fut. स्फुरिता, स्फुरिष्यति; aor. अस्फोरीत्; Prec. स्फूर्यात्; inf. स्फुरितुम्), to spurn, RV.; AV.; to dart, bound, rebound, spring, RV.; MBh.; Kāv.; to tremble, throb, quiver, palpitate, twitch (as the nerves of the arm, Śak.), struggle, Kauś.; MBh. &c.; to flash, glitter, gleam, glisten, twinkle, sparkle, MaitrUp.; R. &c.; to shine, be brilliant or distinguished, Rājat.; Kathās.; MārkP.; to break forth, burst out plainly or visibly, start into view, be evident or manifest, become displayed or expanded, NṛsUp.; MBh. &c.; to hurt, destroy, Naigh. ii, 19 : Caus. स्फोरयति (aor. अपुस्फुरत् or अपुस्फरत्), to stretch, draw or bend (a bow), Bhaṭṭ. ; to adduce an argument, Śaṃk., Sch.; to cause to shine, eulogize, praise excessively, Pañcad.; स्फुरयति, to fill with (instr.), Lalit. : Desid. पुस्फुरिषति Gr.: Intens. पोस्फुर्यते, पोस्फोर्ति.
स्फुर् [cf. Gk. σπαίρω, σϕυρόν; Lat. sperno; Lith. spìrti; Germ. sporo, spor, Sporn; Eng. spur, spurn.]
2. स्फुर् (ifc.) quivering, trembling, throbbing, Śiś. ii, 14.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1270,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्फुर् {c6c} P. (स्फुरति, स्फुरित) 1 (a) To throb, palpitate (as eyes &c.); शांतमिदमाश्रमपदं स्फुरति च बाहुः कुतः फलमिहास्य Ś. 1. 16; स्फुरता वामकेनापि दाक्षिण्यमवलंब्यते Māl. 1. 8; अभिमतफलशंसी चारु पुस्फोर वाहुः Bk. 1. 27 (b) To shake, tremble, quiver, vibrate in general; स्फुरदधरनासापुटतया U. 1. 29, 6. 33. --2 To twitch, struggle, become agitated; हतं पृथिव्यां करुणं स्फुरंतं Rām. --3 To start, dart, spring forward; पुस्फुरुर्वृषभाः परं Bk. 14. 6. --4 To spring back, rebound (as a bow.) --5 To spring or break forth, shoot out, spring up, rise forth; धर्मतःस्फुरति निर्मलं यशः; Ku. 3. 68. --6 To start into view, become visible or manifest, appear clearly, become displayed; मुखात्स्फुरंतीं को हर्तुमिच्छति हरेः परिभूय दंष्ट्रां Mu. 1. 8; रचितरुचिरभूषां ट्टष्टिमोषे प्रदोषे स्फुरति निरवसादां कापि राधां जगाद Gīt. 11. --7 To flash, scintillate, sparkle, glitter, gleam, shine; स्फुरतु कुचकुंभयोरुपरि मणिमंजरी रंजयेतु तव हृदयश Gīt. 10; (तया) स्फुरत्प्रभामंडलया च, काशे Ku. 1. 24, R. 3. 60, 5. 51. [] Me. 15, 27. --8 To shine, distinguish oneself, become eminent; Pt. 1. 27. --9 To flash on the mind, rush suddenly into memory. --10 To go tremulously. --11 To bruise, destroy. --Caus. (स्फारयति-ते, स्फोरयति-ते) 1 To cause to throb or vibrate. --2 To cause to shine, irradiate. --3 To throw, cast. --WITH अप to shine forth or out. --अभि {1} to spread or be diffused, expand. {2} to become known.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1155-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्फुर्उमा-कोश स्फुर्: (cf. √ स्फर्) cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 95) स्फुरति (mc. also ˚ते; p… 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्फुर् 📚 ➤ (cf. √ स्फर्) cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 95) स्फुरति (mc. also ˚ते; p… उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्फुर् 📚(cf. √ स्फर्) cl. 6. P. (Dhātup. xxviii, 95) स्फुरति (mc. also ˚ते; p…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें