🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:17:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्योन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्योन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्योन

अर्थ: = स्यून, पृषो.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्योन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. स्योन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — स्योन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्योनःस्योनौस्योनाः
द्वितीयास्योनम्स्योनौस्योनान्
तृतीयास्योनेनस्योनाभ्याम्स्योनैः
चतुर्थीस्योनायस्योनाभ्याम्स्योनेभ्यः
पञ्चमीस्योनात् / स्योनाद्स्योनाभ्याम्स्योनेभ्यः
षष्ठीस्योनस्यस्योनयोःस्योनानाम्
सप्तमीस्योनेस्योनयोःस्योनेषु
सम्बोधनहे स्योनहे स्योनौहे स्योनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्योन
स्योन
syona
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्योन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किरण । रश्मि ।
२. सूर्य ।
३. थैला
४. सुख । आनंद ।
५. सुखप्रद आसन (को॰) ।
स्योन २ वि॰
१. सुंदर । उत्फुल्ल । सुखद ।
३. शुभद । मंगलदायक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्योन mf(आ)n. soft, gentle, pleasant, agreeable (esp. to walk upon or sit upon), mild, tender, RV.; TS.; Br.; GṛŚrS.
स्योन m. a sack, L.
a ray of light, L.
the sun, L.
स्योन (अम्), n. a soft couch, comfortable seat, pleasant site or situation, RV.; AV.; Lāṭy.
delight, happiness (= सुख), Naigh. iii, 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1273,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्योन a. 1 Beautiful, pleasing. --2 Auspicious, propitious. --नः 1 A ray of light. --2 The sun. --3 A sack. --नं Happiness, pleasure.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1157-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्योन पु० स्यून + पृषो० । १ धौतकटे (धुकडी) अमरटी० भरतः २ सूर्य्ये ३ किरणे मेदि० । ४ सुखे निघण्टुः । ५ मुखकरे त्रि० “स्योना पृथिवी नोमवानृक्षरा” यजु० ३५ अ० २१ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5375,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्योनः, पुं, (सिव + बाहुलकात् केवलोऽपि नः ऊडादेशो गुणश्च । इत्युणादिवृत्तौ उज्ज्वलः । ३ । ९ ।) धौतकटः । धुक्डी इति भाषा ॥ इत्यमरटीकायां भरतः । २ । ९ । २६ ॥ सूर्य्यः । किरणः । इति मेदिनी ॥ आनन्दे, क्ली । इति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-465-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्योनस्योन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्योन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्योन 📚 ➤ = स्यून, पृषो.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्योन 📚किरण । रश्मि🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • स्योन = स्य + ऊन तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें