🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:34:52 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्वक्त

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्वक्त

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्वक्त

अर्थ: आलिंगन करना, गले लगाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: परिष्वङ्गे

अंग्रेज़ी: to hug,to embrace

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्वक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्वञ्ज् + क्त
  2. स्वक्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्वञ्ज् + क्त
  3. अक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सु + अञ्च् + क्त
  4. अक्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सु + अञ्च् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्वक्त (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वक्तःस्वक्तौस्वक्ताः
द्वितीयास्वक्तम्स्वक्तौस्वक्तान्
तृतीयास्वक्तेनस्वक्ताभ्याम्स्वक्तैः
चतुर्थीस्वक्तायस्वक्ताभ्याम्स्वक्तेभ्यः
पञ्चमीस्वक्तात् / स्वक्ताद्स्वक्ताभ्याम्स्वक्तेभ्यः
षष्ठीस्वक्तस्यस्वक्तयोःस्वक्तानाम्
सप्तमीस्वक्तेस्वक्तयोःस्वक्तेषु
सम्बोधनहे स्वक्तहे स्वक्तौहे स्वक्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्वञ्ज् (भ्वादिगण) · अर्थ: आलिंगन करना, गले लगाना (परिष्वङ्गे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्वजतेस्वजेतेस्वजन्ते
मध्यमस्वजसेस्वजेथेस्वजध्वे
उत्तमस्वजेस्वजावहेस्वजामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): स्वजते · लिट् (आत्मने.): सस्वजे · लुट् (आत्मने.): स्वङ्क्ता · लृट् (आत्मने.): स्वङ्क्ष्यते · लोट् (आत्मने.): स्वजताम् · लङ् (आत्मने.): अस्वजत · विधिलिङ् (आत्मने.): स्वजेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): स्वङ्क्षीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अस्वङ्क्त · लृङ् (आत्मने.): अस्वङ्क्ष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्वञ्जन · ण्वुल्: स्वञ्जकः · तृच्: स्वङ्क्ता · ण्यत्: स्वञ्ज्यः · तव्य: स्वङ्क्तव्यः · अनीयर्: स्वञ्जनीयः · क्त: स्वक्तः · क्तवतु: स्वक्तवान् · शानच्: स्वजमानः · क्त्वा: स्वक्त्वा · ल्यप्: प्रस्वज्य · तुमुन्: स्वङ्क्तुम् · णमुल्: स्वञ्जम् · घञ्: स्वङ्गः · क्तिन्: स्वक्ति · क्वसु: सस्वज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्वक्त
स्वक्त
svakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वक्त वि॰ [सं॰] अच्छी तरह लिप्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्व्-अक्त mfn. well smeared or anointed, Car.
स्वक्त , See परि-ष्व्˚.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1279,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्वक्तस्वक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्वञ्ज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: स्वक्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्वञ्ज् + क्त | अक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सु + अञ्च् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्वक्त 📚 ➤ आलिंगन करना, गले लगाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: परिष्वङ्गे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्वक्त 📚अच्छी तरह लिप्त🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • स्वक्त = सू + अक्त कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • स्वक्त: स्वञ्ज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬