🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:29:52 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्वेद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्वेद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्वेद

अर्थ: अस्पष्ट शब्द करना

संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

अंग्रेज़ी: to be greedy,to perspire,to be disturbed,to quit

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्विद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. स्वेद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्विद् (भ्वादिगण) · अर्थ: अस्पष्ट शब्द करना (अव्यक्ते शब्दे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्वेदतात् / स्वेदताद् / स्वेदतुस्वेदताम्स्वेदन्तु
मध्यमस्वेद / स्वेदतात् / स्वेदताद्स्वेदतम्स्वेदत
उत्तमस्वेदानिस्वेदावस्वेदाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्वेदति · लिट्: सिष्वेद · लुट्: स्वेदिता · लृट्: स्वेदिष्यति · लोट्: स्वेदतात् · लङ्: अस्वेदत् · विधिलिङ्: स्वेदेत् · आशीर्लिङ्: स्विद्यात् · लुङ्: अस्वेदीत् · लृङ्: अस्वेदिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्वेदन · ण्वुल्: स्वेदकः · तृच्: स्वेदिता · ण्यत्: स्वेद्यः · तव्य: स्वेदितव्यः · अनीयर्: स्वेदनीयः · क्त: स्विन्नः · क्तवतु: स्विन्नवान् · शतृ: स्वेदन् · स्य-शतृ: स्वेदिष्यन् · क्त्वा: स्विदित्वा · ल्यप्: प्रस्विद्य · तुमुन्: स्वेदितुम् · णमुल्: स्वेदम् · घञ्: स्वेदः · क्तिन्: स्वित्ति · क्वसु: सिष्विद्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्विद्
स्विद्
svid
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. स्विद् ind. (prob. fr. 5. सु + इद्; cf. कुविद्) a particle of interrogation or inquiry or doubt, often translatable by ‘do you think?’ ‘perhaps’, ‘pray’, ‘indeed’, ‘any’ (esp. used after the interrogative क and its derivatives, e.g. कः स्विद् एषाम् ब्राह्मणानाम् अनूचान-तमः, ‘pray who [or ‘who do you think’] is the most learned of these Brahmans?’, ŚBr.; but also without another interrogative, e.g. त्वं स्विन् नो याज्ञवल्क्य ब्रक्मिष्ठो ऽसि, ‘do you think Yājñavalkya, you are the greatest Brāhman among us?’, ib.; also used after उत, अपि, आहो, and उताहो, and disjunctively in the first or second or both parts of a double interrogation, thus: किंनु-स्विद्; किंस्विद्-स्विद्; स्विद्-स्विद्; स्विद्-उताहो; नु-स्विद्; स्विद्-नु; स्विद्-उत; स्विद्-वा; स्विद्-किमु; स्विद्-किम्-नुकिम्; sometimes making a preceding interrogative indefinite, e.g. क्व स्विद्, ‘anywhere’; कः स्विद्, ‘whoever’, ‘any one’; similarly with यद्, e.g. यद् स्विद् दीयते, ‘whatever is given’, MaitrS.; sometimes apparently a mere expletive), RV. &c.;
2. स्विद् cl. 1. Ā. 4. P. (Dhātup. xviii, 4; xxvi, 79) स्वेदते or स्विद्यति (Ā. स्विद्यते, Yājñ.; p. स्विद्यमान, Suśr.; pf. सिष्वेद Gr.; सिष्विदे, MBh.; p. सिष्विदान, RV.; aor. अस्विदत्, Śiś.; fut. स्वेत्ता, स्वेत्स्यति Gr.; ind.p. -स्वेदम्, Br.), to sweat, perspire, AitĀr.; ChUp.; KātyŚr.; MBh. &c.; (स्वेदते), to be anointed, Dhātup.; to be disturbed (?), ib. : Caus. स्वेदयति (aor. असिष्विदत्), to cause to sweat, treat with sudorifics, Suśr.; to foment, soften, SāmavBr. : Desid. of Caus. सिस्वेदयिषति, Gr.: Desid. सिष्वित्सति, ib. : Intens. सेष्विद्यते, सेष्वेत्ति, ib.
स्विद् [cf. Gk. ἱδρώς; Lat. sūdor, sūdare; Angl.Sax. swât; Eng. sweat; Germ. Schweiss, schwitzen.]
3. स्विद् (ifc.) sweating, perspiring, Śiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1284,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्विद् ind. A particle of interrogation or inquiry, often implying ‘doubt’, or ‘surprise’, and translateable by ‘what’, ‘hey’. ‘hallo’, ‘can it be that’. It is added to interrogative pronouns in this sense or to give an indefinite sense; कास्विदवगुंठनवती नातिपरिस्फुटशरीरलावण्या Ś. 5. 13; Me. 14. It is sometimes used disjunctively in the sense of ‘either,’ ‘or’, with नु, उत, वा &c.; see Ki. 8. 35, 12. 15, 13. 8, 14. 60; आहो also.
स्विद् {vI.v} {c4c} P. (स्विद्यति, स्विदित or स्विन्न) To sweat, perspire; स्विद्यति कूणति वेल्लति K. P. 10; U. 3. 41, Ku. 7. 77; Māl. 1. 35; स त्वां पश्यति कंपते पुलकयत्यानंदति स्विद्यति Gīt. 11. {vII.v} {c1c} A. (स्वेदते, स्विन्न or स्वेदित) 1 To be anointed. --2 To be greasy or unctuous; Māl. 5. 17. --3 To be disturbed. --Caus. ( स्वेददयति-ते) 1 To cause to perspire. --2 To heat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1163-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्विद् अव्य० स्विद--क्विप् । १ पश्ने २ वितर्के अमरः ३ पादपूरणे च मेदि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5391,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्वेदस्विद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्वेद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्वेद 📚 ➤ अस्पष्ट शब्द करना
संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्विद् 📚ind. (prob. fr. 5. सु + इद्; cf. कुविद्) a particle of interrogation o…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें