॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: अच्छी तरह विचार करना, चिंतन करना, होश में आना
संस्कृत: संज्ञाने
अंग्रेज़ी: to perceive,to think,to recover consciousness,to observe, to see,to regain consciousness
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | चेततात् / चेतताद् / चेततु | चेतताम् | चेतन्तु |
| मध्यम | चेत / चेततात् / चेतताद् | चेततम् | चेतत |
| उत्तम | चेतानि | चेताव | चेताम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चेतति · लिट्: चिचेत · लुट्: चेतिता · लृट्: चेतिष्यति · लोट्: चेततात् · लङ्: अचेतत् · विधिलिङ्: चेतेत् · आशीर्लिङ्: चित्यात् · लुङ्: अचेतीत् · लृङ्: अचेतिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चेतन · ण्वुल्: चेतकः · तृच्: चेतिता · ण्यत्: चेत्यः · तव्य: चेतितव्यः · अनीयर्: चेतनीयः · क्त: चित्तः · क्तवतु: चित्तवान् · शतृ: चेतन् · स्य-शतृ: चेतिष्यन् · क्त्वा: चितित्वा · ल्यप्: प्रचित्य · तुमुन्: चेतितुम् · णमुल्: चेतम् · घञ्: चेतः · क्तिन्: चित्ति · क्वसु: चिचित्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| हत-चेत | समास: हत + चित् कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: चित् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: चेत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चित् + घञ् | चेत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चित् + अच् |
हतचेत 📚हत 📚चित् ➤ हत (मार डालना, जाना) + चित् (अच्छी तरह विचार करना, चिंतन करना, होश में आना)
संस्कृत: संज्ञाने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हत 📚 | बध किया हुआ । मारा हुआ । जो मारा गया हो | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| चित् 📚 | चैतन्य । चेतना । ज्ञान । यौ॰—चिदाकाश । चिदानंद । चिन्मय | 🟠🔵🟣🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| हत |
जिसकी इच्छा पूरी न हुई (हताश) (३.१.४१) — मनोहत, प्रतिहत, प्रतिबद्ध |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड