॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: संबोधनपरक अव्यय (ओ, अरे) -हे कृष्ण, हे यादव, हे सखेति
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: न गच्छतीति-गम्+ड "चलने में असमर्थ, अगम्य"
संस्कृत: पर्वतः, वृक्षः · पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर
व्युत्पत्ति: - न गच्छतीति-गम्+ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अगः | अगौ | अगाः |
| द्वितीया | अगम् | अगौ | अगान् |
| तृतीया | अगेन | अगाभ्याम् | अगैः |
| चतुर्थी | अगाय | अगाभ्याम् | अगेभ्यः |
| पञ्चमी | अगात् / अगाद् | अगाभ्याम् | अगेभ्यः |
| षष्ठी | अगस्य | अगयोः | अगानाम् |
| सप्तमी | अगे | अगयोः | अगेषु |
| सम्बोधन | हे अग | हे अगौ | हे अगाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: प्राशन करना, पीना
संस्कृत: पाने
अंग्रेज़ी: to drink
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अदधत् / अदधद् / अधात् / अधाद् / अधासीत् / अधासीद् | अदधताम् / अधाताम् / अधासिष्टाम् | अदधन् / अधासिषुः / अधुः |
| मध्यम | अदधः / अधाः / अधासीः | अदधतम् / अधातम् / अधासिष्टम् | अदधत / अधात / अधासिष्ट |
| उत्तम | अदधम् / अधाम् / अधासिषम् | अदधाव / अधाव / अधासिष्व | अदधाम / अधाम / अधासिष्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धयति · लिट्: दधौ · लुट्: धाता · लृट्: धास्यति · लोट्: धयतात् · लङ्: अधयत् · विधिलिङ्: धयेत् · आशीर्लिङ्: धेयात् · लुङ्: अदधत् · लृङ्: अधास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धान · ण्वुल्: धायकः · तृच्: धाता · यत्: धेयः · तव्य: धातव्यः · अनीयर्: धानीयः · क्त: धीतः · क्तवतु: धीतवान् · शतृ: धयन् · स्य-शतृ: धास्यन् · क्त्वा: धीत्वा · ल्यप्: प्रधाय · तुमुन्: धातुम् · णमुल्: धायम् · घञ्: धायः · क्तिन्: धीति · क्वसु: दधिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| हे | अव्ययम् 📚 |
| अगम् | अग (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: अग् + अच्) अन्य सम्भावना: अग (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | अग (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| धा | धे धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: धा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | धा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धे + अच् |
हे 📚 ➤ संबोधनपरक अव्यय (ओ, अरे) -हे कृष्ण, हे यादव, हे सखेति
अगम् 📚 ➤ न गच्छतीति-गम्+ड "चलने में असमर्थ, अगम्य"
संस्कृत: पर्वतः, वृक्षः · पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर
धा 📚 ➤ प्राशन करना, पीना
संस्कृत: पाने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हे 📚 | संबोधन शब्द । पुकारने में नाम लेने के पहले कहा जानेवाला शब्द | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अग 📚 | न चलनेवाला । अचर । स्थावर | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| ध् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| हयगंधा | हे + अगम् | अयादि | एचोऽयवायावः (६.१.७८) |
| हयगंधा | अगम् + धा | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड