॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: ले जाने वाला, हटाने वाला, वञ्चित करने वाला, खेदहर, शोकहर
संस्कृत: शिवः · पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्
व्युत्पत्ति: हृ + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | हरः | हरौ | हराः |
| द्वितीया | हरम् | हरौ | हरान् |
| तृतीया | हरेण | हराभ्याम् | हरैः |
| चतुर्थी | हराय | हराभ्याम् | हरेभ्यः |
| पञ्चमी | हरात् / हराद् | हराभ्याम् | हरेभ्यः |
| षष्ठी | हरस्य | हरयोः | हराणाम् |
| सप्तमी | हरे | हरयोः | हरेषु |
| सम्बोधन | हे हर | हे हरौ | हे हराः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to wander
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आट | आटतुः | आटुः |
| मध्यम | आटिथ | आटथुः | आट |
| उत्तम | आट | आटिव | आटिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अटति · लिट्: आट · लुट्: अटिता · लृट्: अटिष्यति · लोट्: अटतात् · लङ्: आटत् · विधिलिङ्: अटेत् · आशीर्लिङ्: अट्यात् · लुङ्: आटीत् · लृङ्: आटिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अटन · ण्वुल्: आटकः · तृच्: अटिता · ण्यत्: आट्यः · तव्य: अटितव्यः · अनीयर्: अटनीयः · क्त: अटितः · क्तवतु: अटितवान् · शतृ: अटन् · स्य-शतृ: अटिष्यन् · क्त्वा: अटित्वा · ल्यप्: प्राट्य · तुमुन्: अटितुम् · णमुल्: आटम् · घञ्: आटः · क्तिन्: अट्टि · क्वसु: आटिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| हर-हर | समास: हर + हर कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: हर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: हर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| आट | अट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | आट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
हरहर 📚हर ➤ हर (ले जाने वाला, हटाने वाला, वञ्चित करने वाला, खेदहर…) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला, वञ्चित करने वाला, खेदहर, शोकहर)
संस्कृत: शिवः · पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्
आट 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हर 📚 | हरण करनेवाला । ले लेनेवाला । छीनने या लूटनेवाला । जैसे,—धनहर, वस्त्रहर… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अट् 📚 | cl. 1. P. Ā. अटति, ˚ते, आट, अटिष्यति, आटीत्, अटितुम्, to roam, wander … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| हर |
शिव के और नाम (१.१.४०) — स्मरहर, भर्ग, त्र्यम्बक, त्रिपुरान्तक, गंगाधर, अन्धकरिपु, क्रतुध्वंसी, वृषध्वज |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| हरहराट | हर + आट | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड