🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:26:02 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

हलति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

हलति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

हलति

अर्थ: जोतना, हल चलाना

संस्कृत: विलेखने

अंग्रेज़ी: to plow, to cultivate, to till, to furrow

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. हल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. हलता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: हल + तल् (भाववाचक)
  3. हलत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हल् + शतृ
  4. हलत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हल् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — हल् (भ्वादिगण) · अर्थ: जोतना, हल चलाना (विलेखने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमहलतिहलतःहलन्ति
मध्यमहलसिहलथःहलथ
उत्तमहलामिहलावःहलामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हलति · लिट्: जहाल · लुट्: हलिता · लृट्: हलिष्यति · लोट्: हलतात् · लङ्: अहलत् · विधिलिङ्: हलेत् · आशीर्लिङ्: हल्यात् · लुङ्: अहालीत् · लृङ्: अहलिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हलन · ण्वुल्: हालकः · तृच्: हलिता · ण्यत्: हाल्यः · तव्य: हलितव्यः · अनीयर्: हलनीयः · क्त: हलितः · क्तवतु: हलितवान् · शतृ: हलन् · स्य-शतृ: हलिष्यन् · क्त्वा: हलित्वा · ल्यप्: प्रहल्य · तुमुन्: हलितुम् · णमुल्: हालम् · घञ्: हालः · क्तिन्: हल्ति · क्वसु: जहल्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
हलतिहल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: हलता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: हल + तल् (भाववाचक) | हलत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हल् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

हलति ➤ जोतना, हल चलाना
संस्कृत: विलेखने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें