🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:01:54 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

हारि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

हारि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

हारि

अर्थ: ले जाना वाला, पहुँचाने वाला, ढोने वाला

व्युत्पत्ति: हारो अस्त्यस्य इनि, हृ + णिनि वा (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. हारिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. हारिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. हारि (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. हारि (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. हारिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  6. हारि (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  7. हृ धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  8. हृ धातु (जुहोत्यादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — हारिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहारिहारिणीहारीणि
द्वितीयाहारिहारिणीहारीणि
तृतीयाहारिणाहारिभ्याम्हारिभिः
चतुर्थीहारिणेहारिभ्याम्हारिभ्यः
पञ्चमीहारिणःहारिभ्याम्हारिभ्यः
षष्ठीहारिणःहारिणोःहारिणाम्
सप्तमीहारिणिहारिणोःहारिषु
सम्बोधनहे हारिन् / हे हारिहे हारिणीहे हारीणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — हारिन्
हारिन्
hārin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हारिन् mfn. taking, carrying, carrying away, stealing, robbing (gen. or comp.), Yājñ.; MBh. &c.
removing, dispelling, destroying, Kāv.; Kathās.
taking to one's self, appropriating, levying or raising (taxes), Bhartṛ.; Rājat.
surpassing, exceeding, VarBṛS.
ravishing, captivating, attracting, charming (˚रि-त्व n.), Mn.; MBh. &c.
(fr. 1. हार) having or wearing a garland of pearls, Bhartṛ.; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1289,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हारिन् a. (णी f.) [हारो अस्त्यस्य इनि, हृ-णिनि वा] 1 Taking, conveying, carrying. --2 Robbing, taking away; वाजिंकुजराणां च हारिणः Y. 2. 273, 3. 208. --3 Seizing, disturbing; Ms. 12. 28. --4 Obtaining, securing. --5 Attracting, captivating, pleasing, delighting, ravishing; तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः Ś. 1. 5; Śi. 10. 13, 69; विष्टपहारिणि हरौ Bh. 2. 25. --6 Surpassing, excelling. --7 Having a necklace.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1170-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हारिन् त्रि० हारोऽस्त्यस्य इनि हृ--णिनि वा । १ हारके [] २ हारविशिष्टे ३ मनोहारिणि च । “हारीण्यबलानां हारीण्यबलानाम्” भट्टिः” स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5424-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
हारिहारिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: हारिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | हारि (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

हारि 📚 ➤ ले जाना वाला, पहुँचाने वाला, ढोने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
हारिन् 📚mfn. taking, carrying, carrying away, stealing, robbing (gen. or comp.…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • हारि: हारो अस्त्यस्य इनि, हृ + णिनि वा (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें