🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:11:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अंजलि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अंजलि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अंजलि

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अंजलि
अंजलि
aṃjali
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वैसे दो हाथ जोड़ने पर (2.6.86)
सदाचार और वेदाध्ययन से प्राप्त तेज (2.7.42) ब्रह्मवर्चस · वृत्ताध्ययनर्द्धि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंजलि संज्ञा स्त्री॰ दे॰ अंजली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अञ्जलि See s.v. below.
अञ्जलि m. (√ अञ्ज्), the open hands placed side by side and slightly hollowed (as if by a beggar to receive food; hence when raised to the forehead, a mark of supplication), reverence, salutation, benediction
a libation to the Manes (two hands full of water, उदकाञ्जलि), VP. &c.
a measure of corn, sufficient to fill both hands when placed side by side, equal to a kuḍava.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (11,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंजलिः [अंज्-अलि Uṇ. 4. 2] 1 A cavity formed by folding and joining the open hands together, the hollow of the hands; hence, a cavity-ful of anything (changed to अंजल or ˚लि after द्वि and त्रि in द्विगु comp., P. V. 4. 102); न वार्यंजलिना पिबेत् Ms. 4. 63; सुपूरो मूषिकांजंलिः Pt. 1. 25; अरण्यबीजांजलिदानलालिताः Ku. 5. 15; प्रकीर्णः पुष्पाणां हरिचरणयोरंजालेरंयं Ve. 1. 1 a cavityful of flowers; so जलस्यांजलयो दश Y. 3. 105 10 cavity-fuls or libations of water; श्रवणांजलिपुटपेयं Ve. 1. 4 to be drunk by the cavity of the ear; अंजलिं रच्, बंध्, कृ or आधा fold the hands together and raise them to the head in supplication or salutation; बद्धः कातर्यादरविंदकुड्मलनिभो मुग्धः प्रणामांजलिः U. 3. 37. --2 Hence a mark of respect or salutation; कः शक्रेण कृतं नेच्छेदधिमूर्धानमंजलिम् Bk. 8. 84; बध्यतामभययाचनांजलिः R. 11. 78. --3 A measure of corn = कुडव; another measure = प्रसृत, or one-half of a मानिका. --Comp. --कर्मन् n. folding the hands, respectful salutation; लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् क्रुद्धं चांजलिकर्मणा Chāṇ. 33. --कारिका {1} an earthen doll making the अंजलि (?). {2} N. of a plant, Mimosa Pudica (लज्जालु). --पुटः-टं the cavity formed by joining the hands together; hollowed palms of the hand.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0027-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अञ्जलि पु० अन्ज--अलि । संयुतकरपुटे, “श्रवणाञ्जलि- पुटपेयमिति वेणी० । “न्यायप्रसूनाञ्जलिरिति” उदयनः कुडवपरिमाणे च अञ्जलिपरिमितद्रव्येच “प्रकीर्णः पुष्पाणां हरिचरणयोरञ्जलिरयमिति” वेणी० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0094,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अञ्जलिः, पुं, (अन्ज + अलि श्रवणाञ्जलिपुटपेय- मिति बेणीसंहारनाटके) हस्तसम्प्रुटः । आँज्ला इति भाषा । कुडवपरिमाणं । इति मेदिनी ॥ (यथा रामायणे । न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषिते । क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं- रचितोऽञ्जलिः) ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-023-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंजलि" आता है (11)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अंजलिउमा-कोश अंजलि: दे॰ 'अंजली' 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अंजलि 📚 ➤ दे॰ 'अंजली' उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अंजलि 📚दे॰ 'अंजली'🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें