🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:32:56 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अजमोदा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अजमोदा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अजमोदा

अर्थ: एक औषध का नाम जिसे मराठी में 'ओंवा' कहते हैं

संस्कृत: अजस्य मोदः (गन्धः) इव मोदः (गन्धः) यस्याः सा, उग्रगन्धा, यवानिका · पर्याय: उग्रगन्धा, ब्रह्मदर्भा, यवानिका

व्युत्पत्ति: अज-मोदा - अजमोद

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अजमोदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. अजमोदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. अजमोदा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. अजमोदा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. अजमोदा (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  6. अजमोदा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  7. अजमोदा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  8. अजमोदा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अजमोदा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअजमोदाअजमोदेअजमोदाः
द्वितीयाअजमोदाम्अजमोदेअजमोदाः
तृतीयाअजमोदयाअजमोदाभ्याम्अजमोदाभिः
चतुर्थीअजमोदायैअजमोदाभ्याम्अजमोदाभ्यः
पञ्चमीअजमोदायाःअजमोदाभ्याम्अजमोदाभ्यः
षष्ठीअजमोदायाःअजमोदयोःअजमोदानाम्
सप्तमीअजमोदायाम्अजमोदयोःअजमोदासु
सम्बोधनहे अजमोदेहे अजमोदेहे अजमोदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अजमोदा
अजमोदा
ajamodā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अजवाइन/अजमोद के नाम (2.4.145) उग्रगन्धा · ब्रह्मदर्भा · यवानिका
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अजमोदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दे॰ अजमोद [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अज—मोद, m. or अज—मोदा, f. or अज—मोदिका, f. ‘goat's delight’, N. of various plants, common Carroway, the species called Ajwaen (Ligusticum Ajowan), a species of Parsley, Apium Involucratum.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (9,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजमोदा स्त्री अजस्य मोद इव मोदो गन्धो यस्याः अजं मोदयति आनन्दयति मोदि--अण् वा । अजगन्धवत्यां, वनयमान्याम् यमानीमात्रे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0089,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजमोदा, स्त्री, (अजानां खाद्यतया मोदो हर्षो यस्याः सा अजानां मोदो गन्ध इव गन्धो यस्याः सा) यवानिका । तत्पर्य्यायः । उग्रगन्धा २ ब्रह्म- दर्भा ३ यवानिका ४ ॥ इत्यमरः । यमानी द्विविधा । एका क्षेत्रयमानी सा अजमोदेत्येव ख्याता । अपरा यमानीत्येव ख्याता । अविशेषात् द्वयो- रपीति सुभूतिः ॥ केचित्तु अजमोदादिद्वयं वन- यमान्यां । ब्रह्मदर्भादिद्वयं यमान्यामित्याहुः उग्रगन्धाजमोदाख्या स्मृतक्षेत्रयमानिकेति । य- मानी दीपको दीप्यो भूतिकश्च यमानिकेति च रत्नमाला ॥ इति भरतः ॥ * ॥ वैद्यके तु वन- यमानी इति ख्याता । तत्पर्य्यायः । खराह्वा २ वस्तमोदा ३ मर्कटी ४ मोदा ५ गन्धदला ६ [] हस्तिकारवी ७ गन्धपत्रिका ८ मायूरी ९ शि- खिमोदा १० मोदाढ्या ११ वह्निदीपिका १२ ब्रह्मकोशी १३ विशाली १४ हयगन्धा १५ उग्र- गन्धिका १६ मोदिनी १७ फलमुख्या १८ वि- शल्या १९ । अस्या गुणाः । कटुत्वं । उष्णत्वं । रूक्षत्वं । रुचिकारित्वं । कफवायुशूलाध्मानारुचि- जठरामयनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ य- मानी । यथा, -- “अजमोदा खराश्वा च मयूरो दीप्यकस्तथा । तथा ब्रह्मकुशा प्रोक्ता कारवी लोचमस्तकः ॥ अजमोदा कदुस्तीक्ष्णा दीपनी कफवातनुत् । उष्णा विदाहिनी हृद्या वृष्या बलकरी लघुः ॥ नेत्रामयकृमिच्छर्द्दिहिध्मवस्तिरुजो हरेत्” ॥ * ॥ अथ खुरासानीयवानीनामगुणाः । “पारसीययवानी तु यवानीसदृशी गुणैः । विशेषात्पाचनी रूक्षा ग्राहिणी मादिनी गुरुः” ॥ इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-018-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अजमोदा" आता है (27)
मोदा अजमोदा । बन अजवाइनअजगंधा अजमोदागंधदला अजमोदा । अजवायनमायूरी अजमोदामोदिनी अजमोदाविशाली अजमोदाखराह्वा अजमोदा । अजवाइनफलमुख्या अजमोदा । अजवायनमोदाढ्या अजमोदा । बन अजवाइनशिखिमोदा अजमोदा । अजवायनब्रह्मकोशी अजमोदावस्तमोदा अजमोदावह्निदीपिका अजमोदाबस्तमोदा अजमोदाब्रह्मकुशा अजमोदाबस्तगधा अजगंधा । अजमोदागंधपत्रो अजमोदा । अजवायनलोमकर्कटी अजमोदाअत्युग्रगंधा अजमोदामिषि जटामासीमिसि जटामासी । वालछड़दीप्यक अजवायनमर्कटी वानरी । बँदरीहयगंधा अश्वगंधा । असगंधहस्ती हाथी । विशेष—हेमचंद्र ने कहा है कि हस्ती चार प्रकार के कहे गए हैं- भद्…दीपनगण जठराग्नि को तीव्र करनेवाले पदार्थों का वर्ग । भूख लगानेवाली ओषधियों का…हिंगाष्टकचूर्ण वैद्यक में प्रसिद्ध एक अजीर्णनाशक और पाचक चूर्ण । विशेष—सोंठ, पीपल, का…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अजमोदाअजमोदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अजमोदा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | अजमोदा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अजमोदा 📚 ➤ एक औषध का नाम जिसे मराठी में 'ओंवा' कहते हैं
संस्कृत: अजस्य मोदः (गन्धः) इव मोदः (गन्धः) यस्याः सा, उग्रगन्धा, यवानिका · पर्याय: उग्रगन्धा, ब्रह्मदर्भा, यवानिका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अजमोदा 📚दे॰ 'अजमोद'🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अजमोदा
अजवाइन/अजमोद के नाम (२.४.१४५) — उग्रगन्धा, ब्रह्मदर्भा, यवानिका

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें